“İyi Anneler Havlamaz”: Nightbitch’in Yapay Zekâ Çevirilerinde Feminist Söylemin Dönüşümü
MU-ICASTIS 2026 - III. Uluslararası Akademik Çeviribilim Çalışmaları Kongresi, İstanbul, Türkiye, 30 Eylül - 02 Ekim 2026, ss.89, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: İstanbul
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.89
- Marmara Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Yapay zekâ alanında son yıllarda yaşanan gelişmeler, özellikle ChatGPT ve Gemini gibi büyük dil modellerinin edebi metinlerin çeviri süreçlerinde giderek daha yaygın kullanılmaya başlanmasıyla birlikte çeviri pratiklerinde önemli dönüşümlere yol açmıştır. Yapay zekâ destekli çeviri sistemleri, hız, erişilebilirlik ve dilsel akıcılık açısından dikkat çekici avantajlar sunsa da ideolojik açıdan katmanlı ve toplumsal açıdan hassas olan edebi metinlerin çevirisindeki başarısı Çeviribilim açısından önemli bir tartışma konusudur. Özellikle kadın öfkesi, annelik deneyimi, görünmez ev içi emek, kadın bedeni üzerine söylemler ve patriyarkal baskı gibi feminist söylemin merkezinde yer alan temaları işleyen metinler, yapay zekâ çeviri sistemleri açısından önemli zorluklar ortaya koymaktadır. Bunun temel nedenlerinden biri, bu tür metinlerin çeviri süreçlerinde toplumsal normlara bağlı olarak dilsel standartlaştırma, anlamı nötrleştirme-normalleştirme ve kültürel olarak kabul edilebilir söylemleri yeniden üretme eğiliminin görülebilmesidir. Bu durum, toplumsal cinsiyet odaklı ve feminist metinlerdeki ironik, rahatsız edici, öfkeli ya da norm karşıtı söylemlerin hedef dilde yumuşatılmasına, görünmezleştirilmesine veya ideolojik olarak yeniden şekillendirilmesine yol açabilmektedir. Bu çalışmanın amacı, Rachel Yoder’ın Nightbitch adlı romanından seçilen bölümlerin ChatGPT ve Gemini aracılığıyla İngilizce’den Türkçe’ye çevirilerini inceleyerek feminist söylemin hedef metinde nasıl yeniden kurulduğunu, feminist çeviri kuramı bağlamında karşılaştırmalı söylem çözümlemesi yöntemiyle ele almaktır. Çalışmada kadın öfkesi, annelik, beden metaforları ve patriyarkal baskıya ilişkin ifadelerin çeviriye nasıl aktarıldığı incelenerek, sözcük tercihleri, metafor aktarımı, duygusal ton ve söylemsel dönüşümler irdelenmektedir. Eserin henüz Türkçe bir çevirisinin bulunmaması, yapay zekâ tarafından üretilen çevirilerin bağımsız biçimde incelenmesine olanak vermektedir.
Anahtar sözcükler: yapay zekâ destekli çeviri, feminist çeviri, edebi çeviri, toplumsal cinsiyet