Akademik Veri Yönetim Sistemi
Çocuk ve Ergenlerde Olağanüstü Durumlarda Psikososyal Destek, Nurten Sargın, Editör, Nobel Yayınevi, Ankara, ss.81-160, 2021
Daha önceki bölümlerde ifade edildiği gibi insanoğlunun, doğumdan ölümüme
kadar her bir gelişim döneminde, doğal süreci etkileyebilecek bir kısmı
doğa olayları bir kısmı ise insanlar aracılığıyla oluşan pek çok olağanüstü olaylarla
karşılaşma olasılığı bulunmaktadır. Bu olayların meydana gelmesi ile birlikte
değişen yaşam dinamiklerine uyum sağlayabilmek ya da olayların doğal
yaşam üzerindeki etkisini azaltabilmek için duygusal ve sosyal destek ve bu
desteğin en temel kaynağı olan aile kurumu yadsınamaz bir öneme sahiptir. Aile
kurumu, biyolojik, psikolojik, toplumsal, kültürel, ekonomik, eğitimsel boyutlar
açısından üyelerinin yaşamlarını destekleyecek yeterliliklere sahip olduğu durumlarda
travmatik olaylara ilişkin dinamikleri farklılaştırabilmektedir. Ailenin
kendisinden beklenilen işlevleri yerine getirebildiği durumlarda bireyler, olağanüstü
durumlarla karşılaşsalar bile sağlıklı baş etme becerilerini uygulayarak
yaşamlarını sürdürebilmektedirler. Bireylerin ihtiyaç duydukları duygusal sosyal
desteğin en temel kaynaklarından biri olan aile kurumu, kendisinden beklenen
işlevleri yerine getirebilecek yeterliliğe sahip olmadığında ise işlevlerinin
tam aksi etkiler yaratabilmektedir. Sağlıklı olmayan aile dinamikleri, travmatik
olaylara ilişkin sağlıklı baş etme becerilerinin gelişimini önlemenin ötesinde
üyeleri için travmanın kaynağı olabilmektedir.
Bu dinamikler doğrultusunda, bölümde aile kaynaklı olağanüstü durumların
üyeleri üzerindeki travmatik etkisi vurgulanmaya çalışılmıştır. Aileden kaynaklı travmatik olağanüstü durumlar kapsamında ise ailenin önemi aile işlevleri
bağlamında değerlendirilerek başta aile içi şiddet ve bu bağlamda çocuk ihmal
ve istismarı olmak üzere, alkol ve madde kullanımı, sosyoekonomik yetersizlik,
boşanma, ölüm olgularının yanı sıra ailede tutuklu ve hükümlü üye ile engelli
üyenin varlığının öncelikle çocuk ve ergenler olmak üzere aile bireyleri üzerindeki
etkisi ele alınmıştır.
As stated in the previous sections, throughout every developmental stage from birth to death, human beings are likely to encounter numerous extraordinary events, some arising from natural phenomena and others resulting from human actions, that may affect the natural course of life. When such events occur, emotional and social support—and the family institution, which constitutes the most fundamental source of this support—assumes an undeniable importance in enabling individuals to adapt to changing life dynamics or to mitigate the impact of these events on everyday life.
The family institution can differentiate the dynamics associated with traumatic events when it possesses the capacity to support the lives of its members across biological, psychological, social, cultural, economic, and educational dimensions. In situations where the family is able to fulfill its expected functions, individuals can sustain their lives by employing healthy coping skills, even when confronted with extraordinary circumstances. However, when the family institution lacks the capacity to perform its expected functions, it may produce effects that are entirely contrary to its intended role. Unhealthy family dynamics not only hinder the development of healthy coping skills in response to traumatic events but may also become a direct source of trauma for family members themselves.
Within this framework, the present chapter seeks to emphasize the traumatic impact of family-related extraordinary circumstances on family members. Accordingly, family-originated traumatic extraordinary situations are examined within the context of family functions, with particular emphasis on domestic violence and, in this context, child neglect and abuse, as well as alcohol and substance use, socioeconomic deprivation, divorce, and death. In addition, the effects of the presence of an incarcerated or convicted family member and a family member with a disability on family members—primarily children and adolescents—are addressed.