Akademik Veri Yönetim Sistemi
Zamanını Aşan Miras : İpek Yolu Sempozyumu, İstanbul, Türkiye, 31 Mayıs - 01 Haziran 2024, ss.241-248, (Tam Metin Bildiri)
Tezyînatın temel malzemesi olan motifler, genelde bitkisel ve hayvansal olarak sınıflandırılır. Bu grupların helezon üzerine yerleştirilerek kullanılanları hatayî, rumî ve vakvak motifleridir. Bir helezona dahil olmadan, kendilerine has disiplinler içerisinde ele alınanlar, yarı üslûplaştırılmış çiçekler, bulut, münhanî, çintemâni, insan, hayvan ve hayâlî yaratık figürleridir. Bu motifler, sanatkârın tabiatı gözlemleyerek modelini gerçekçi bir bakışla ele alıp, belli başlı esas çizgileri korumak suretiyle detayları çıkartarak en yalın haline getirilmesiyle oluşur. Stilizasyon veya üslûplaştırma adı verilen bu yöntem tezyînatta kullanılan motiflerle, tabiatı sanatkârın kendine has üslûbu ile seyretmeyi mümkün kılar. Sanatkâr içinde yaşadığı doğayı, hayatı boyunca çevresinde gördüğü insan ve hayvanları, okuduğu, dinlediği hikâyelerdeki hayâlî yaratıkları üslûba çekerek tezyinî birer motif haline getirip anlatma ihtiyacı duymuştur. Hayvan ve hayâlî yaratık figürleri her ne kadar bir helezona bağlı kalmaksızın desen içinde özgürce kendini gösterme şansına sahip olsalar da zamanla motif görevini üstlenmiş, böylece yüzyıllardır kullanılan bu figürlerin hafızamızda bıraktığı derin sembolik anlamlar göz ardı edilerek, remizlerinden sıyrılıp birer bezeme unsuru olarak görev almışlardır. Hatta kendilerine özgü özellikleri çizgiye aktarılsa dahi fark edilmemiş, benzer diğer figürlerle aynı isim altında anılmış olanları da mevcuttur.