Princeton University Kütüphnesi'ndeki (Garrett No: 77G) Hamse-i Nizâmî Minyatürlerinin Analizi

ÖZET

İran edebiyatının en büyük şairlerinden biri olan, Nizâmî Gencevî yazdığı hamse ile tanınmış, Selçuklu döneminde yetişmiş bir şairdir. Kütüphanelerde Hamse-i Nizâmî’nin farklı yüzyıllara ait yüzlerce örneğini görmek mümkündür. Princeton Üniversitesi Kütüphanesi’n- deki Garrett No:77G’ye kayıtlı olan Hamse-i Nizâmî de Karakoyunlu döneminin en erken örnekleri arasında yer almaktadır. Karakoyunlu Devleti Doğu Anadolu, İran, Irak ve Azerbay- can topraklarında hüküm sürmüş bir Türkmen devletidir. Timurilerle sürekli etkileşim halinde olan Cihan Şah ve oğlu Pir Budak bu devrin en önemli sanat koruyucusu olmuştur. Timurlu Sultanı Şahruh’un ölümü üzerine ülkedeki iç karışıklıktan faydalanan Cihan Şah devletin topraklarını genişleterek “sultan” ve “hakan” ünvanlarını almıştır. Oğlu Pir Budak Han ise Fars valisi olup Şiraz’a gelmiş, Herat’ı işgal ederek buradaki sanatkârları Şiraz’a getirmiştir. Böylece minyatürlü yazmalarda Timuri etkisiyle Herat ve Şiraz’da bir sanat ortamı oluştuğu anlaşıl- maktadır. Karakoyunlu Türkmenlerin çoğu eserlerinde yazmalarda farklı üslûpların olması ve yazmaların kolofonlarında tarihlerinin olmayışı sebebiyle bu dönem yeterince aydınlatılama- mıştır. Bildirimize konu olan Princeton Üniversitesi Kütüphanesi’ndeki eser beş bölümden oluşmakta ve eserde toplamda dokuz adet minyatür yer almaktadır. Eserin minyatürleri analiz edilerek, Türkmen dönemindeki benzer minyatürlerle karşılaştırılacaktır.