Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığında Haklar Ekonomik Kültürel Haklar Sözleşmesi’nin 22 No’lu Yorumu 2016


Creative Commons License

Sert G. , Narman İ., Erkan O., Tursun N., Başar Y., Özden E.

Türkiye Biyoetik Dergisi, cilt.6, ss.65-81, 2019 (Diğer Kurumların Hakemli Dergileri)

  • Cilt numarası: 6 Konu: 2
  • Basım Tarihi: 2019
  • Dergi Adı: Türkiye Biyoetik Dergisi
  • Sayfa Sayıları: ss.65-81

Özet

Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (ESKHS) Türkiye Sözleşmeyi 2000 yılında

imzalamıştır. Sözleşme 23 Eylül 2003 tarihinden itibaren Türkiye’de yürürlüktedir. Bu nedenle Sözleşme

iç hukukumuzda “Kanun” hükmünde olup, kanunların genel rejiminden farklı olarak Anayasa’ya

aykırılığı ileri sürülemeyecektir (Anayasa’nın 90. Maddesi gereği). Sözleşmenin 12. maddesi sağlık hakkını

ve sağlık hakkının içeriğini tanımlamıştır. ESKHS’nin 12. maddesi, “Mümkün olan en yüksek seviyedeki

sağlık standartlarına sahip olma hakkı” 2000 yılında ESKHK tarafından yorumlanmış ve yayınlanmıştır

(14 Nolu Yorum). Bu belgede sağlık hakkının ayrıntılı tanımına, içeriğine ve bu hakkın devletlere verdiği

yükümlülüklere yer verilmiştir. ESKHK’nın bu yorumu bağlayıcı olmasa da, devletlerin sağlık hizmetleri

ile ilgili tedbir alırken başvurdukları bir belgedir. ESKHS’nin 14 nolu Yorumu tüm sağlık hakkı ile ilgili

yayın ve yorumlarda temel alınan bir belge olmuştur. Sözleşmenin 12. maddesi Ekonomik, Sosyal ve Kültürel

Haklar Komitesi tarafından 2 Mayıs 2016 tarihinde ‘cinsel sağlık ve üreme sağlığında haklar’ kapsamında

yeniden yorumlanmıştır. Bu yorum taraf devletleri bağlayıcı bir Sözleşme’nin yorumudur. Bu nedenle; Taraf

Devletlerin cinsel sağlık ve üreme sağlığındaki haklar konusunda alacakları önlemlere yol gösterecek ve bu

önlemlerin alınmasında temel alınacak bir belgedir. Yorumda yasal, prosedürel, pratik ve sosyal engellerin

bireylerin tam kapsamlı cinsel sağlık ve üreme sağlığı hizmetlerine, erişimini sınırladığına vurgu yapılmış ve

cinsel sağlık ve üreme sağlığı hizmetlerinin ulaşılabilirliğinin kadın ve kız çocukları için uzak bir hedef olduğuna

da işaret edilmiştir. Dahası Yasalar ve uygulamalarda dışlamayı arttıran ayrımcılıkların lezbiyen, gey,

biseksüel, transeksüel ve interseks (LGBTİ) bireylerin ve engellilerin, cinsel sağlık ve üreme sağlığı haklarından

yararlanmasını daha da sınırladığı belirtilmiştir. Yorum aynı zamanda tıbbi uygulamalarda ayırımcılığın

engellenmesi, özerklik ve özel yaşama saygı hakaları açısından önemli yaklaşımlar getirmektedir. Derlememizde

ESKHK’nın bu yorumunun içeriği ve bu içeriğin tıp hukuku ve etiği alanındaki olası yansımaları

hakkında bilgi sunulmuş ve 22 Nolu Yorumun Tam çevirirsine yer verilmiştir.