Akademik Veri Yönetim Sistemi
Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, sa.55, ss.49-83, 2026 (Hakemli Dergi)
Bu çalışma, 1910 yılında Rusya Müslümanlarının matbuatında meydana çıkan bir dizi tartışma ve fikir alışverişini incelemektedir. Makale dinî ve politik baskılar, soruşturma ve sürgünler ile önde gelen düşünce adamlarının ülke dışına gitmesi gibi sebeplerle durgunlaşan fikir hayatının bu yılda düzenlenen Kazan Misyonerlik Kongresi’ne tepki olarak tekrar nasıl canlandığını ele almaktadır. Kongrenin, kararları arasında Rusya Müslümanlarının genelini ilgilendiren birçok başlık bulunuyordu. Kongredeki tartışmalar ve gündem olan konular Rusyalı Müslüman matbuatında iki farklı yaklaşımın ortaya çıkmasına sebep oldu. İlki, misyonerlerin artık eski güçlerinde olmadığı, dolayısıyla kongrenin herhangi bir önemi bulunmadığı yönündeydi. İkincisi ise kongreyi dinî ve kültürel bir tehdit olarak algılama eğilimindeydi. Makalenin ikinci bölümü, misyonerlik kongresi ile yenilenen entelektüel enerjinin, özellikle tesettür ile ilgili olarak kadınların özgürlüğü teması üzerine yeni bir tartışma başlattığını incelemektedir. Tartışma, Kazan, St. Petersburg, Bahçesaray, Bakü, Orenburg ve İstanbul gibi şehirler arasında gidip gelen dergi ve gazetelerde yer aldı. Makale, Rusya Müslümanlarının eğitimli elit kesiminin iki önemli temsilcisi olan yenilikçi aydınların misyonerlik çalışmaları ve misyonerlerin fikirlerine ve faaliyetlerine nasıl tepki verdiklerini ve İslamiyet’in yayılması gibi kritik bir konuyla karşı karşıya kalan din alimlerinin yaşadıkları ikilemleri aydınlatmayı amaçlamaktadır. Sonuç olarak Ceditçilerin misyonerlere karşı büyük ölçüde ortak bir cephe oluşturmalarına karşın din değiştirme eşiğindeki bir kadın figür bağlamında “hicab” meselesine yaklaşım tarzlarındaki farklılıklar onların homojen bir fikir zümresi teşkil etmediği anlaşılmıştır.
This study examines a series of debates and exchanges of ideas that took place in the press of the Muslims of Russia in 1910. It traces how intellectual life — which had stagnated under religious and political pressures, investigations, deportations, and the departure of leading intellectuals from the country — was revitalized in response to the Kazan Missionary Congress held that year. Among the decisions of the congress were several topics of concern to the general population of Russia’s Muslims. The debates and the agenda of the congress led to the emergence of two distinct approaches within the Russian Muslim press. The first argued that missionaries no longer possessed their former power, and therefore, the congress held no real significance. The second approach, however, tended to perceive the congress as a religious and cultural threat. The second part of the article examines how the intellectual energy renewed by the missionary congress initiated a new debate on the theme of women’s freedom, particularly regarding the issue of the hijab.The debate unfolded across magazines and newspapers circulating among cities such as Kazan, Saint Petersburg, Bakhchisaray, Baku, Orenburg, and Istanbul. The article thus seeks to illuminate how innovative intellectuals — two key representatives of the educated elite among the Muslims of Russia — responded to the ideas and activities of missionary work and missionaries, as well as the dilemmas faced by religious scholars when confronted with such a critical issue as the propagation of Islam. In conclusion, despite the Jadidists forming a largely united front against missionaries, the differences in their approaches to the issue of ‘hijab’—within the context of a female figure on the verge of apostasy—reveal that they did not constitute a homogenous intellectual group.