Kimya Dersinde Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Lise Öğrencilerinin Görüşleri: Bir Durum Çalışması

Yapay Zeka Çağında Öğretmen Esenliği Sempozyumu, İstanbul, Türkiye, 20 - 21 Mayıs 2025, ss.1-2, (Özet Bildiri)

Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
Basıldığı Şehir: İstanbul
Basıldığı Ülke: Türkiye
Sayfa Sayıları: ss.1-2
Marmara Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Giriş

Yaşamımızın temel taşlarından biri olan Kimya eğitimi, bilimin ilerlemesi ve günlük yaşamın kolaylaştırılması gibi birçok alanda gelişim için gerekli, eski ve etkili bir temel disiplin olarak ifade edilmektedir (Turgut vd., 1997). Bu disiplin alanı günlük yaşamla ilişkilendirilerek bilgilerin somutlaştırılabilmesini sağlamakta, böylelikle anlamlı öğrenmeyi de desteklemektedir (Ay, 2008). Ancak gelişen bilim ve teknolojiyle birlikte her alanda olduğu gibi kimya alanında da teknoloji entegrasyonun yapılması önemli hale gelmiştir. Bu nedenle özellikle son güncel teknolojilerden biri olan ve eğitimin her alanında sıklıkla kullanılan yapay zekâ teknolojisinin kimya alanına da entegre edilmesinin gerekli olduğu düşünülmektedir. Yapay zekânın (YZ) kimya alanındaki geçmişine bakıldığında eskiye dayandığı, 1980’lerde bazı araştırmacıların YZ destekli kimya öğretiminin gelecekte var olacağını öngördüğü bilinmektedir (Gray, 1988). Bu bağlamda günümüzde kimya eğitiminde soyut kavramların somutlaştırılması veya laboratuvar ve malzeme imkânsızlıklarını gidermek için yapay zekâ tabanlı uygulamalar kullanılmaktadır (Pekdağ, 2010; Avcı, 2019; Gibson, 2023). Ancak yapay zekanın kimya alanında kullanımından önce öğrencilerin bu konudaki görüşlerinin alınması algıların ortaya çıkarılmasına ve nasıl daha etkili ve verimli kullanılabileceğinin saptanmasında önemli olduğu düşünülmektedir. Bu çalışmada da bu önemden yola çıkılarak kimya dersinde YZ uygulamaları kullanılmasına ilişkin lise öğrencilerinin görüşlerinin alınması hedeflenmiştir.

Yöntem

Çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden tekli durum çalışması kullanılmıştır. Durum çalışması, güncel bir olguyu derinlemesine ve gerçek dünya bağlamı içinde araştırırken, tekli durum çalışması tek bir birimden derinlemesine veri toplanmasını amaçlamaktadır (Yin, 2018). Bu bağlamda bu çalışmada güncel bir olgu olan yapay zekaya uygulamalarının kimya dersinde kullanımına ilişkin görüşler durum olarak ele alınmış, birim olarak da lise öğrencileri belirlenmiştir. Araştırmaya gönüllülük esasında 20 lise öğrencisi katılmıştır. Veriler 9 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formuyla yüz yüze ses kaydı alınarak toplanmıştır.

Sonuçlar

Çalışmadan elde edilen bulgular sonucunda öğrencilerin yapay zekâ uygulamaları ile ilgili bilgilerinin kısıtlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğrenciler çoğunlukla ödevleri konusunda destek almak için ChatGPT uygulamasını kullandıklarını ifade etmişlerdir. Kimya dersinde YZ kullanılma oranının çok düşük olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğrenciler kimya dersinde YZ tabanlı simülasyon uygulamalarının görsel hafızayı kullanma açısından öğrenmeyi kolaylaştıracağını ve kalıcılığı artıracağını düşünmektedirler. Kimya dersinde YZ kullanımının öğretmene kolaylık sağlama, öğrenciyi görsel olarak destekleme konularında avantaj sağlarken, bilgi almak amacıyla kullanılan sohbet tabanlı uygulamaların çoğunlukla akademik olarak lise seviyesine göre daha detaylı bilgi vermesinin ve uzun açıklamalar yapmasının dezavantaj oluşturabileceğini ifade etmişlerdir. Ayrıca öğrencilerin bir kısmı YZ kullanmak amacıyla öğrencilere verilecek tablet veya telefonların ders sırasında başka amaçlarla kullanılabileceğini, bu sebeple odak dağıtıcı olmasının YZ kullanımı noktasında bir sınırlılık olduğunu belirtmişlerdir. Öğrencilerin tamamı gelecekte kimya derslerinde YZ kullanımının çok fazla gelişeceğini düşünmektedirler. Kimya dersine çalışırken YZ kullanmanın öğrencileri öğrenme noktasında teşvik ettiği sonucuna ulaşılmıştır. ChatGPT ve benzeri sohbet tabanlı uygulamaların bilgiyi özetlemeden çok detaylı açıklaması öğrencilerin birçoğu için kimya dersini daha karmaşık hale getirirken, görsel olarak destekleyecek YZ uygulamalarının kimya konularını anlamalarını kolaylaştırmaktadır.

Araştırmada öğrencilerin çoğunlukla YZ uygulamaları kullanımına ilişkin olumlu yanıtları olmasına karşın neredeyse tamamı kimya dersini YZ destekli bir sistemin anlatmasını istemediklerini ifade etmişlerdir. Öğrencilerin çoğunlukla YZ uygulamalarından edindikleri bilgilere tam anlamıyla güvenmedikleri ortaya çıkmıştır. Ders anlatımı veya soru sorma noktasında bir insana karşı daha rahat hissettiklerini ve bir öğretmenin onları çok daha iyi anlayabileceğini ifade etmişlerdir. Öğrenciler YZ konusunda öğretmenlerin ve öğrencilerin bilinçlendirilmesini önermişlerdir. Bunun yanında gereken araç-gereç ve altyapı noktasında da eksiklerin giderilmesinin YZ kullanımını daha etkili hale getireceğini ifade etmişlerdir.