Canlıların Oluşumuna Dair Açıklamanın Ahlâka Etkisi: Aristoteles ve İbn Sînâ’da Dişilik ve Erillik
Pamukkale divinity, sa.1, ss.1-9, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: Sayı: 1
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.17859/paudiv.1978144
- Dergi Adı: Pamukkale divinity
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.1-9
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Marmara Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Canlıların oluşumuna dair fiziksel açıklamaların ahlâk teorilerini nasıl şekillendirdiği, bilhassa çağdaş Aristoteles yorumculuğunda önemli tartışma alanlarından birisidir. Bu çalışma, Aristoteles’in Canlıların Oluşumu Üzerine (Peri Zôôn Genêseôs/ De Generatione Animalium (GA) adlı eserinde ortaya koyduğu üreme teorisini, kadının ahlâkî statüsünün temellendirilmesi bağlamında ele almakta ve bu yaklaşımı İbn Sînâ’nın eş-Şifâ/ Kitâbü’l-Hayevân’daki yorumlarıyla karşılaştırmaktadır. Çalışma, Aristoteles’in dişilik ve erillik ayrımının yalnızca fiziksel/biyolojik bir çerçeveyle sınırlı kalmayıp ve bu çerçevenin ahlâk anlayışını doğrudan etkilediğini ileri sürmektedir. Bu doğrultuda, İbn Sînâ’nın Aristotelesçi üreme modelini ne ölçüde benimsediği ve kendi felsefî sistemi içinde nasıl dönüştürdüğü incelenmektedir. Özellikle meni ve menstrüal kan üzerinden açıklanan fiziksel oluşum teorisinin, kadının erdemler ve erdemsizlikler karşısındaki konumuna etkisi analiz edilmektedir. Makalenin temel iddiası, İbn Sînâ’nın fiziksel açıklama bağlamında teorik düzeyde Aristoteles’ten kısmen ayrışmasına rağmen, kadının ahlâkî konumlandırılması açısından onunla büyük ölçüde örtüştüğüdür. Bu ortaklığın en belirgin yansıması, kadının aile içindeki rolü ve ona atfedilen erdemler üzerinden ortaya çıkmaktadır. Metin analizi ve karşılaştırmalı yöntemle yürütülen çalışma, fiziksel oluşum teorilerinin ahlâkî hiyerarşilerin kurulmasındaki belirleyici rolünü göstermeyi amaçlamaktadır.
How physical explanations of the origin of living beings inform moral theory has become a major topic of debate, particularly in contemporary Aristotelian scholarship. This study examines Aristotle’s theory of reproduction, as presented in Generation of Animals (Peri Zōōn Geneseōs / De Generatione Animalium), in relation to the construction of women’s moral status, and compares it with Ibn Sīnā’s interpretations in al-Shifāʾ / Kitāb al-Ḥayawān. The study argues that Aristotle’s distinction between the femaleness and the maleness is not confined to a purely biological framework but directly shapes his understanding of morality. In this context, it investigates the extent to which Ibn Sīnā adopts the Aristotelian model of reproduction and how he transforms it within his own philosophical system. In particular, the analysis focuses on how the theory of physical formation—articulated through the roles of semen and menstrual blood—affects the positioning of women with respect to virtues and vices. The central claim is that, although Ibn Sīnā partially departs from Aristotle at the level of physical explanation, he largely converges with him in the moral positioning of women. This convergence is most clearly reflected in the roles assigned to women within the family and in the virtues attributed to them. Drawing on textual analysis and comparative methodology, the study aims to demonstrate the decisive role of theories of physical formation in the construction of moral hierarchies.