Akademik Veri Yönetim Sistemi
Uluslararası Kapsayıcı Eğitim Kongresi, İstanbul, Türkiye, 17 - 18 Nisan 2026, ss.3, (Özet Bildiri)
Sınıf ortamları; farklı dilsel geçmişlere ve yetenek düzeylerine sahip öğrencilerin varlığıyla, giderek artan bir kültürel çeşitlilik sergilemektedir. Özellikle özel eğitimde, öğrencilerin hem yetersizlik türleri hem de kültürel dinamikleri göz önünde bulundurulduğunda, özel gereksinimli bireylerin eğitim gördüğü sınıflarda bu durum çeşitli gereksinimlerin doğmasına ve özel eğitim öğretmenlerinin de bu gereksinimler doğrultusunda mesleki yetkinliklerini geliştirmesini gerektirmektedir.
Bu araştırmanın amacı, özel eğitim öğretmenlerinin çokkültürlü sınıf ortamında eğitim faaliyetlerindeki deneyimlerine odaklanmaktadır. Araştırma ile özel eğitim öğretmenlerinin farklı kültürlerin bir arada olduğu sınıf ortamındaki deneyimleri incelenerek alana katkı sağlanacağı düşünülmektedir. Özel eğitim öğretmenlerinin çokkültürlü sınıf ortamındaki deneyimlerinin incelendiği bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu ilkokul, ortaokul ve lise bünyesindeki özel eğitim sınıfları ve özel eğitim anaokulları ve uygulama okullarında görev alan 9 özel eğitim öğretmeni oluşturmaktadır. Katılımcıların belirlenmesinde amaçlı örneklem yöntemlerinden kartopu örnekleme yaklaşımı kullanılmıştır. Bu araştırmada veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak yüz yüze ve çevrimiçi gerçekleştirilmiştir. Verilerin analizi için MAXQDA programı kullanılarak içerik analizi ile yapılmıştır.
Çokkültürlü özel eğitim sınıflarında görev yapan öğretmenlerin deneyimleri; İlk karşılaşma ve farkındalık süreci, eğitim-öğretim süreci ve sınıf içi dinamikler, aile ile iş birliği, mesleki kimlik, sorun alanları ve gereksinimler olmak üzere 5 ana temada toplanmıştır. Analiz sonuçlarında öğretmenlerin, akademik becerilerden ziyade temel iletişim ve öz bakım becerilerine odaklanmakta oldukları; ancak dil bariyeri ve materyal eksikliğinin bu süreci bir “ayakta kalma mücadelesine” dönüştürmekte olduğunu göstermektedir. Araştırma bulguları, çokkültürlü özel eğitim sınıflarında görev yapan öğretmenlerin “çifte dezavantajlılık” (yetersizlik ve yabancı uyrukluk) kıskacında özgün bir deneyim yaşadıklarını göstermektedir. Çokkültürlü sınıf ortamlarının, özel eğitim öğretmenlerinin öğretim süreçlerini çok boyutlu biçimde etkilediği; bu bağlamda öğretmenlerin hem çeşitli güçlüklerle karşılaştıkları hem de mesleki gelişimlerini destekleyen yeni stratejiler geliştirdikleri görülmektedir. Bu doğrultuda, kültürel duyarlılığı esas alan öğretmen yetiştirme programlarının güçlendirilmesi, eğitim ortamlarının kapsayıcı biçimde yeniden yapılandırılması ve aile katılımını destekleyen bütüncül politikaların geliştirilmesi önerilmektedir.
Classroom environments increasingly exhibit cultural diversity, characterized by the presence of students from varied linguistic backgrounds and proficiency levels. In the context of special education, considering both the types of disabilities and cultural dynamics involved, this diversity gives rise to unique needs. Consequently, special education teachers must enhance their professional competencies to address these requirements. This research focuses on the experiences of special education teachers in multicultural classroom environments. By examining these experiences, the study aims to contribute significantly to the field. To investigate the experiences of special education teachers in multicultural settings, a phenomenology design, one of the qualitative research methods, was employed. The study group consisted of 9 special education teachers working in special education classes within primary, secondary, and high schools, as well as in special education kindergartens and practice schools. Participants were selected using snowball sampling, a purposive sampling method.
Data were collected through face-to-face and online sessions using a semi-structured interview form. Data analysis was conducted via content analysis using the MAXQDA software. The experiences of teachers working in multicultural special education classrooms were categorized into five main themes: (i) The process of initial encounter and awareness, (ii) The teaching-learning process and classroom dynamics, (iii) Collaboration with families, (iv) Professional identity, (v) Problem areas and requirements. Analysis results indicate that teachers prioritize basic communication and self-care skills over academic skills; however, language barriers and a lack of materials transform this process into a “struggle for survival”. The findings demonstrate that teachers in multicultural special education classrooms undergo a unique experience within the grip of “double disadvantage” (disability and foreign nationality). It was observed that multicultural classroom environments affect special education teachers’ instructional processes multidimensionally; in this context, teachers both face various challenges and develop new strategies that support their professional development. Accordingly, it is recommended to strengthen teacher training programs based on cultural sensitivity, restructure educational environments inclusively, and develop holistic policies that support family involvement.