Akademik Veri Yönetim Sistemi
International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), cilt.12, sa.125, ss.2527-2539, 2025 (Hakemli Dergi)
Bu çalışma, fabl anlatılarında belirlenen kuş figürleriyle, 13. ve 15. yüzyıl Türk halı kompozisyonlarında yer alan geometrik, soyut kuş desen ve motiflerin taşıdığı kültürel anlamlar incelenerek, izlenime dayalı düşünsel değerler belirtilmiştir. Araştırmada; Kelile ve Dimne, Ezop ve La Fontaine fabllarında kuş figürlerinin üstlendiği alegorik, didaktik ve ahlaki rollerin, Türk halı sanatında kuş motiflerinin tarihsel süreçte kültürel hafıza ve yaşam döngüsüne ilişkin düşünsel mesajlar içeren sembolik ifade biçimleri örneklerle verilmiştir. Böylece betimlemelere dayalı nitel araştırma modeli çerçevesinde; fabl anlatı alanıyla, halıların kullanım eşyası rolünün ötesinde; kompozisyonlarda yer alan geometrik kuş figürlerinin konumu, karakter ilişkileri ve anlatının iletisi üzerindeki rolleri değerlendirilmiştir. Fabl anlatılarında kuşlar; insanın iç dünyasına, ahlaki yargılarına ve toplumsal ilişki biçimlerine dair çok katmanlı iletiler taşıyan anlatı aktörleri olarak değerlendirilirken, Türk halı kompozisyonlarında kuş figürleri, geometrik soyutlama ve simetrik tekrarlar aracılığıyla kültürel bellek, yaşam döngüsü ve içsel yolculuk gibi kavramları temsil eden sessiz, görsel bir dile dönüşmektedir. Çalışmanın bulguları, kuş figürünün her iki alanda da mesajlar veren benzer sembolik temellere dayanmasıyla birlikte; bu ortak anlamların fabllarda sözlü diyalogların yazılı anlatıları, halı kompozisyonlarında ise izleyicinin bilgi ve tecrübelerini sınayan görsel okuma ve düşünce formları olarak, farklı estetik ve biçimsel yapılarda görülmektedir. Sonuç olarak, kuş figürü fabl anlatılarda ve Türk halı sanatında; insanın kendini, dünyayı ve zamanı anlamlandırma çabasında başvurulan, kültürel hafızayı taşıyan çok katmanlı bir sembol olarak konumlanmaktadır. Günümüzde ise fabl geleneğinin farklı medyada alanlarında süren anlatı gücüne karşın, halı sanatında aynı sembolik derinliğin korunmadığı belirlenmiştir.
This study examines the cultural meanings conveyed by bird figures identified in fable narratives and the geometric, abstract bird patterns and motifs found in 13th and 15th century Turkish carpet compositions, highlighting their interpretative and conceptual significance. The research presents examples of the allegorical, didactic, and moral roles assumed by bird figures in the fables of Kalila and Dimna, Aesop, and La Fontaine, as well as the symbolic expressions of bird motifs in Turkish carpet art, which communicate intellectual messages related to cultural memory and the cycle of life throughout history. Within a qualitative, descriptive research framework, the study evaluates the positional arrangements of geometric bird figures, their compositional relationships, and the narrative implications they create, in comparison to the narrative structures of fables, going beyond the carpets’ function as utilitarian objects. In fable narratives, birds function as narrative agents carrying multilayered messages about the human inner world, moral judgement, and social relationships. In Turkish carpet compositions, however, bird figures transform into a silent visual language that symbolizes cultural memory, the life cycle, and the individual’s inner journey through geometric abstraction and symmetrical repetition. The findings indicate that although bird figures in both domains rest upon similar symbolic foundations, these shared meanings manifest in different aesthetic and formal structures: in fables through written narratives derived from spoken dialogues, and in carpets through visual reading processes and interpretative forms that challenge the viewer’s knowledge and experience. Consequently, the study positions the bird figure as a multilayered symbol carrying cultural memory in both fable narratives and Turkish carpet art, serving as a tool for understanding the self, the world, and the passage of time. However, despite the continued narrative vitality of the fable tradition across contemporary media, the same symbolic depth is shown to be increasingly diminished in modern carpet art.