“Eczacılık Mevzuatımızın Tarihsel Sürecinde Eczane Açma / Eczacı Olma Koşulları ve Hekim – Eczacı İlişkisi (1852-1953)”


Creative Commons License

Yıldırım N., Sert G.

Osmanlı Bilimi Araştırmaları, cilt.11, sa.2, ss.292-303, 2010 (Diğer Kurumların Hakemli Dergileri)

  • Yayın Türü: Makale / Tam Makale
  • Cilt numarası: 11 Konu: 2
  • Basım Tarihi: 2010
  • Dergi Adı: Osmanlı Bilimi Araştırmaları
  • Sayfa Sayıları: ss.292-303

Özet

Eczacılık mevzuatımızın tarihsel süreci, eczacılar ile eczaneler hakkında düzenlemeler getiren temel yasaların ilki olan “Nizamname-i Eczacıyan der

Memalik-i Osmaniye” (27 Receb 1268 / 17 Mayıs 1852) ile başlar. Bu nizamnamenin kimi maddelerinin güncellenmesiyle 22 Receb 1277 / 2 Şubat

1861 tarihinde yürürlüğe giren, “Beledi İspençiyarlık Sanatının İcrasına Dair Nizamname,” eczacıların yoğun eleştirilerine hedef olmuş, hemen ertesi yıl

reçetelerle ilgili 20. maddesi değiştirilmişti. Bu değişiklik itirazları dindirmemiş, 1886 yılında, “Beledi Eczacılık Nizamnamesi” adıyla hazırlanan

layiha/tasarı ile pek çok maddesi güncellenerek tadil edilmiş, ancak bu tasarı bir

türlü yasallaşamamıştı. 1861 düzenlemesine, Avrupa'da imal edilip İstanbul

eczanelerinde satılan terkibi meçhul ilaçlar ile maden sularının teftiş ve

muayene edilmesi hakkında bir hükmün eklenmesi için verilen uğraşlar da

sefaretlerin yoğun itirazları üzerine sonuçsuz kalmıştı (1893).

Osmanlı Devleti’nin son yılında yasallaşan “Eczacılar ve Eczahaneler

Hakkında Kararname” (1340/1922), son Osmanlı Hükûmeti’nin çıkardığı diğer

kanunlar gibi, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti tarafından

tanınmayınca, 1861 düzenlemesi, “Eczacılar ve Eczahaneler Hakkında Kanun”

1927 yılında yürürlüğe girinceye kadar, 66 yıl geçerliliğini korumuştur. Bu

arada, “Alelumum Eczahaneler Talimatnamesi” (1332/1916) (1) ile sadece

eczanelerin işleyiş detayları belirlenmiş fakat temel yasa niteliğinde olmayan

talimatname bu bildiriye dahil edilmemiştir.

Osmanlı Devleti’nde başlayan ‒ devlette devamlılık esasına göre gelişen

koşullara uyarlanarak Cumhuriyet sonrasında da devam eden ‒ eczacılar,

eczacılık mesleğinin uygulanması ve eczaneler ile ilgili temel yasal

düzenlemeler süreci, 1953’te yasallaşan ve bugün de uygulanmakta olan

“Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun” (5) ile son bulmuştur.

Bu bildiride; 1852-1953 yıllarında, Takvim-i Vekayi ile Resmi Gazete’de

yayımlanarak yürürlüğe giren beş temel yasa ile 1886 tasarısında, “eczane

*

VII. Türk Eczacılık Tarihi Toplantısı’nda (Ankara, 27-28 Mayıs 2005) sunulmuştur.

**

İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Deontoloji ve Tıp Tarihi Anabilim Dalı.

***

Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Deontoloji ve Tıp Tarihi Anabilim Dalı.

Osmanlı Bilimi Araştırmaları 292 XI/1-2 (2009-10)

açma/eczacı olma koşulları” ve “hekim/eczacı ilişkisi” ile ilgili hükümleri

karşılaştırarak, eczacılık mesleğinin ve eczanelerin ülkemizdeki gelişimine ışık

tutmaya çalıştık. 1886 tasarısı, o yıllardaki bakış açısını verdiği için önemliydi.

Yasallaşmadığı halde bu nedenle çalışmaya dahil edildi.

Hazırlıklarını sürdürdüğümüz; eczane dükkânlarının nitelikleri, ilâç

imali/ilâçlar, eczanelerin ve eczacıların bağlı olduğu merci/eczanelerin

denetimi, eczacıların cezalandırılması ile ilgili hükümleri kapsayan çalışmamız

bittiğinde, ülkemizde eczacılık mesleği ile eczanelerin tarihsel gelişiminin

oturduğu yasal zeminin bütün detaylarıyla aydınlanacağını umuyoruz.