Engellilerin Ceza Hukuku Bakımından Korunması


İçer Z.

Ulusal ve Uluslararası Mevzuat Çerçevesinde Engelli Hakları, Yaşanan Sorunlar ve Çözüm Önerileri Sempozyumu, İstanbul, Türkiye, 16 Mayıs 2019

  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Basıldığı Ülke: Türkiye

Özet

Ceza hukuku, bireyin korunan hukuki değerlerini ihlale yönelen insan davranışlarını yaptırıma altına alarak bireyin temel hak ve hürriyetlerini koruyucu, aynı zamanda koyduğu yaptırımlarla bu hakların ihlalini önleyici ve caydırıcı bir görev ifa eden kamu hukukunun bir dalıdır. Ceza hukukunda koruma altına alınan bir hakkın sahibinin, diğer bir ifadeyle suçun mağdurunun çocuk, kadın, yaşlı kimseler olduğu hallerin yanı sıra kişide mevcut engellilik durumu da, bu hakları ihlal edici fiillerin haksızlık içeriğini arttıran bir durumdur. Çünkü bu gibi durumlarda, bu kimselerin diğer kişilere nazaran kendilerini bedenen ve ruhen koruması daha zor olduğundan, mağdurun bu özelliğini bilerek hareket eden failin ahlaki redaeti ve kötülüğü daha fazla olmakta, onun bu durumu suiistimal ederek bir suç işlemesi, daha ağır bir şekilde cezalandırılmasını gerekmektedir. Hem bu düşünceden hareketle hem de ceza hukukunda geçerli olan “fiilin ağırlığıyla orantılı ceza prensibinin” bir sonucu olarak, yasa koyucu 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda belirli suçların (TCK.m.82/1-e, 86/3-b, 94/2-a, 96/2-a, 102/3-a, 109/3-f, 142/2-son, 149/1-e 278/3) engelli bir kimseye karşı işlenmiş olması halini daha ağır cezayı gerektiren nitelikli unsur olarak kabul etmiştir. Öte yandan, bir kimsede mevcut engellilik hali, ahlaki değerlerden yoksun birtakım insanların nefret duygusuyla belirli davranışlarda bulunmasına da yol açabilmektedir. TCK’nın 122 nci maddesinde, yasa koyucu, bir kimsedeki engellilik halinden kaynaklanan nefret nedeniyle, kişilere bir malın satılmasının, bir taşınmazın kiraya verilmesinin, bir kimsenin işe alınmasının engellenmesi şeklindeki birtakım davranışları suç olarak düzenlemiştir. Ayrıca mevzuatımızda, ceza muhakemesi ve infaz süreci bakımından getirilmiş engelliler lehine düzenlemeler de yer almaktadır.