İsmail Gasprinski’nin Tercüman Gazetesi Penceresinden Rusya Müslümanlarında Süreli Yayınlar ve “Birlik” Söylemi

Creative Commons License

Karabulak O.

Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, cilt.12, sa.2, ss.776-799, 2025 (TRDizin)

Özet

 1905 Devrimi’nden sonra Rusya’da Türk dilinde birçok yeni süreli yayın ortaya çıktı. Bunların her biri farklı ideolojik yönelimlere sahiplerdi. Kırımlı eğitimci ve yazar İsmail Mirza Gasprinski (1851-1914) idaresindeki Tercüman (1883-1918)1905’e kadar geçen süreçte yirmi seneden fazla bir zamandan beri yayın hayatında olduğundan dolayı Rusyalı Müslüman matbuatının aldığı yeni şekil ve girdiği yeni yolu kayıt altına aldı. İdil-Ural, Kafkasya ve Orta Asya’da yayına başlayan süreli yayınlar Rusya’daki Müslümanların düşünsel hareketliliğinin bir yansıması oldular. Fakat bütün bu süreç boyunca Gasprinski’nin yeni süreli yayınların kendince belirlediği ve Rusya Müslümanlarının asıl ihtiyaçları olduğunu düşündüğü gündemin dışına çıkmamaları yönünde eleştirel bir tavır takındığını savunuyorum. Bu makalenin odak noktası gazete ve dergilerin Tercüman penceresinden nasıl görüldükleri ve yeni durum karşısında Gasprinski’nin nasıl pozisyon aldığıyla ilgilidir. Dolayısıyla bu makale Gasprinski’nin Tercüman’ı bölgeler ve lehçeler ötesi bir yere konumlandırıp diğer bütün periyodiklerden ayrıştırdığı, daha da önemlisi “birlik” söyleminin matbuattaki tartışmalardan beslenen bir temeli olduğu sonucuna varıyor. Bunu yaparken de Tercüman ve diğerleri arasında çeşitli başlıklar altında gerçekleşen tartışmalara odaklanıyor. 

After the 1905 Revolution, many new periodicals in the Turkic language appeared in Russia. Each of these had different ideological orientations. Since Terjuman/Perevodchik (1883-1918) under the leadership of the Crimean educator and writer Ismail Mirza Gasprinskii (1851-1914) had been in publication for more than twenty years, it recorded the new shape and the new path taken by the The Muslim of Russia press. The periodicals that began to be published in the Volga-Ural, Caucasus and Central Asia became a reflection of the intellectual mobility of Muslims in Russia. However, I argue that throughout this process, Gasprinskii was pressuring the new periodicals not to deviate from the agenda he had set for them and which he considered to be the real needs of the Muslims of Russia. The focus of this article is on how newspapers and magazines were seen from Terjuman’s perspective and how Gasprinskii took a position in the face of the new situation. Therefore, the article concludes that Gasprinskii positioned Terjuman across regions and dialects, differentiating it from all other periodicals, and more importantly, that its discourse of “unity” had a basis in the debates in the press. In doing so, he focuses on the debates between Terjuman and others under various headings.