Akademik Veri Yönetim Sistemi
Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, cilt.15, sa.Prof. Dr. Peter Hay 90. Doğum Günü Özel Sayısı, ss.395-423, 2025 (TRDizin)
Yabancı mahkemelerin yetkilendirildiği milletlerarası yetki sözleşmelerine Türk mahkemelerince etki tanınması için gereken şartların neler olduğu 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) m. 47 hükmünde düzenlenmiştir. Ancak hukukumuzda Türk mahkemelerinin yetkilendirildiği milletlerarası yetki sözleşmelerinin taşıması gereken şartların neler olduğuna ilişkin özel bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu nedenle, iç hukukta yetki sözleşmelerinin geçerliliğini düzenleyen 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 17-18 hükümleri, MÖHUK m. 40’ın atfıyla bu amaca hizmet edecek şekilde de uygulanmaktadır. Ancak iç hukuk bakımından önem taşıyan meseleler gözetilerek kaleme alınan bu hükümlerin, yabancılık unsuru içeren ilişkilerde milletlerarası yetki sözleşmeleri bakımından da uygulanmasının ne derece uygun olduğu kanımızca önemli bir soru işaretidir. Bu çalışmada, HMK m. 17-18’de yer alan şartlara ilişkin olarak üç noktanın milletlerarası yetki sözleşmeleri açısından sorun teşkil ettiği fikrinden hareket edilmekte ve konu, sorunlu olduğu düşünülen bu üç nokta olan yetki sözleşmesi taraflarının tacir veya kamu tüzel kişisi olma zorunluluğu, yetkilendirilen mahkeme veya mahkemelerin gösterilmesi zorunluluğu ve yabancı mahkemelerin münhasır yetkisinin dikkate alınmasına imkân tanınmaması özelinde incelenmektedir. Bu kapsamda, bu üç noktaya ilişkin olarak HMK m. 17-18 hükümlerinin yarattığı sorunlar ortaya konacak ve bu sorunlara dair çözüm önerilerimiz sunulacaktır. Tüm bu incelemeler çerçevesinde, HMK m. 17-18’in yabancılık unsuru barındıran ilişkilerde Türk mahkemelerinin yetkilendirildiği milletlerarası yetki sözleşmeleri bakımından da uygulanmasının yerinde olup olmadığına dair kanaatimiz izah edilmeye çalışılacaktır.
The conditions under which Turkish courts give effect to international jurisdiction agreements conferring jurisdiction on foreign courts are governed by Article 47 of the Law on Private International Law and International Procedural Law No. 5718 (MÖHUK). However, Turkish law does not contain any specific provision regulating the conditions that international jurisdiction agreements conferring jurisdiction on Turkish courts must satisfy. For this reason, the provisions of Articles 17 and 18 of the Code of Civil Procedure numbered 6100 (HMK), which govern the validity of jurisdiction agreements under domestic law, are also applied to international jurisdiction agreements by virtue of the reference contained in Article 40 of MÖHUK. Yet it remains an open question to what extent these provisions -drafted with purely domestic considerations in mind-are suitable for agreements conferring international jurisdiction in relations involving a foreign element. This paper argues that three aspects of the conditions laid down in Articles 17 and 18 of HMK give rise to difficulties in the context of international jurisdiction agreements. These are: (i) the requirement that the parties to the jurisdiction agreement be merchants or public legal entities; (ii) the requirement to designate the specific court or courts; and (iii) the disregard of the possibility of taking into account the exclusive jurisdiction of foreign courts. In this regard, the paper outlines the problems arising from Articles 17 and 18 of HMK in respect of these three points and proposes potential solutions. Within this analytical framework, the paper will seek to explain our view on whether Articles 17 and 18 of HMK should also apply to international jurisdiction agreements conferring jurisdiction on Turkish courts in relations involving a foreign element.