Zemahşerî’nin Kıraatleri Kabul Şartları


Creative Commons License

Kılıç M.

Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, cilt.48, sa.48, ss.149-184, 2015 (Hakemli Üniversite Dergisi)

  • Yayın Türü: Makale / Derleme
  • Cilt numarası: 48 Konu: 48
  • Basım Tarihi: 2015
  • Doi Numarası: 10.15370/muifd.67182
  • Dergi Adı: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi
  • Sayfa Sayıları: ss.149-184

Özet

Mutezile mezhebine mensup âlimlerin önde gelen simalarından biri Mahmûd b. Ömer b. Muhammed b. Ömer’dir. Künyesi Ebü’l-Kâsım ez-Zemahşerî’nin (467-538/1075- 1144) el-Keşşâf an hakâiki ğavâmizi’t-tenzîl ve ‘uyûni’l-ekâvîl fî vücûhi’t-te’vîl isimli eserinin, tefsir literatüründe önemli bir yere sahip olduğu bilinmektedir. el-Keşşâf, hacim itibariyle, muhtasar bir tefsir olmasına rağmen, Zemahşerî onda, sahih-şâz, pek çok kıraat ihtilafı nakletmiştir. Kıraatleri naklederken onların sahih veya şâz olduklarını genellikle belirtmemiştir. Ayrıca naklettiği kıraatleri kurrâdan kimlerin okuduğunu da genellikle zikretmemiş; kıraat-i seb‘a imamlarının isimlerini ise nadiren anmıştır. Tefsirinde kıraatleri kabulde gözettiği ilkelerin ne/neler olduğunu açıklamamış; bununla birlikte, bazı kıraatleri Arap dili açısından tenkide tabi tutmuştur. Zemahşerî’nin el-Keşşâf’ında takip ettiği bu genel metottan hareketle kıraatleri kabulde benimsediği ilkelerin neler olduğu merak konusu olmuştur. Bu makalede, sahih kıraatin üç şartına riayet(sizlik) açısından Zemahşerî’nin durumu tespit edilecek; böylece Zemahşerî’nin kıraatleri kabul şartları ortaya konulacaktır. Ele alınan konular, el-Keşşâf’tan seçilen örnekler üzerinden, diğer kaynaklarla da mukayeseli bir şekilde, ele alınacaktır.