ESG Performansının Finansal Çıktılara Dönüşümünün Dinamik Etkinlik Analizi: BİST Sürdürülebilirlik Endeksi Firmalarında Bir Uygulama

Creative Commons License

Bilgin E., Yılmaz E., Çinko M.

Verimlilik Dergisi, cilt.60, sa.4, ss.1141-1156, 2026 (TRDizin)

Özet

Amaç: Bu çalışma, BİST Sürdürülebilirlik Endeksi'nde 2020–2024 döneminde kesintisiz yer alan finans sektörü dışı firmaların ESG performansını finansal çıktılara ne ölçüde etkin biçimde dönüştürdüğünü ve bu dönüşüm etkinliğinin zaman içinde nasıl değiştiğini incelemektedir. Yöntem: Araştırmada, 14 firmanın verileri kullanılarak VZA tabanlı Malmquist Toplam Faktör Verimlilik Endeksi uygulanmıştır. ESG puanı girdi; aktif kârlılık (ROA) ve özkaynak kârlılığı (ROE) çıktı değişkenleri olarak tanımlanmıştır. Firmaların kısa vadede ESG girdilerini ayarlama kapasitelerinin, mevcut sürdürülebilirlik yatırımlarından finansal getiri üretme esnekliklerine kıyasla daha sınırlı olduğu varsayımından hareketle çıktı odaklı model tercih edilmiştir. Verimlilik değişimi teknik etkinlik değişimi ve teknolojik değişim bileşenlerine ayrıştırılmıştır. Bulgular: Firmalar dönem genelinde toplam faktör verimliliğinde ortalama %18,6 artış sağlamış; bu artış her iki bileşenin benzer katkılarıyla gerçekleşmiştir. Dönemsel bulgular doğrusal olmayan bir örüntü ortaya koymaktadır: 2022–2023 döneminde teknolojik değişim zirveye ulaşırken teknik etkinlik en düşük düzeyine gerilemiş; bu örüntü yenilik şokunu temsil etmektedir. 2023–2024 döneminde tablo tersine dönmüş; teknik etkinlik rekor düzeye yükselerek örgütsel öğrenme ve yönetsel uyum sürecine işaret etmiştir. Özgünlük: Çalışma, ESG-finansal performans ilişkisini statik bir korelasyon olarak değil, dinamik bir dönüşüm süreci olarak ele almaktadır. Malmquist ayrıştırması bu döngüyü verimlilik düzeyinde görünür kılarak ESG yatırımlarının finansal getiri üretiminin aşamalı, doğrusal olmayan ve firmaların özümseme kapasitesi ile uyum zamanlamasından etkilenen bir süreç olduğunu ortaya koymaktadır.