Duygusal Okuryazarlığın Ölçülmesine Yönelik Bir Ölçek Geliştirme Çalışması


Eminoğlu Küçüktepe S. , Akbağ M., Eminoğlu Özmercan E.

II. International Eurasian Educational Research Congress, Ankara, Türkiye, 8 - 10 Haziran 2015, cilt.1, ss.79-80

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Cilt numarası: 1
  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.79-80

Özet

Duygusal Okuryazarlığın Ölçülmesine Yönelik Bir Ölçek Geliştirme Çalışması

Duygusal açıdan okuryazar olmak; kişisel gücümüzü, yaşam kalitemizi ve çevremizdeki insanların yaşam kalitesini geliştirecek şekilde duygularımızı bilmek olarak tanımlanır. Duygusal okuryazarlık kavramı ilk kez Transaksiyonel Analiz yaklaşımının kuramcılarından Steiner (2003) tarafından 1970’li yıllarda kullanılmıştır. Duygusal okuryazarlık; duyguları anlama, kontrol etme ve yönetmeyi kapsar. Duygusal okuryazarlık eğitimi üzerine kapsamlı çalışmaları bulunan Steiner (2003), duygusal okuryazarlığın kişinin kendi duygularını bilmesi, içten empati kurabilmesi, duygularını yönetmeyi bilmesi, duygusal hasarları tamir edebilmesi ve duygusal etkileşim geliştirebilmesi olmak üzere beş temel beceriyi kapsadığına işaret etmektedir. Literatür incelendiğinde; özellikle yurt dışında duygusal okuryazarlığın, duygusal iyi oluş ve psikolojik yılmazlık gibi diğer psikolojik özelliklerle birlikte geliştirilmesine yönelik psikoeğitim programlarının hazırlandığı (Pierson ve Wilson, 2008) ve yaygın olarak uygulandığı görülmüştür. Öyle ki, bazı çalışmalarda duygusal okuryazarlık üzerine hazırlanacak programların çocuk ve gençlerde okul terkini önleyeceğine vurgu yapılmış olup (Matsumoto, 2012 ), bu durum duygusal okuryazarlık üzerine yapılacak çalışmaların önleyici ve koruyucu rehberlik hizmetleri açısından önemine işaret etmektedir. Duygusal okuryazarlığın; kişiler arası sağlıklı ilişkilerin kurulması, duygusal iyi oluş, problem çözme becerileri gibi birçok psikolojik değişkenle de ilişkili olduğu düşünülmektedir. Yurtdışı literatürde bireylerin duygusal okuryazarlık düzeylerini belirlemek, duygusal okuryazarlığı daha iyi açıklayabilmek amacıyla diğer psikolojik değişkenlerle olan ilişkilerini incelemek ve ayrıca duygusal okuryazarlığı geliştirmeye yönelik eğitim programlarının etkililiğini sınamak amacıyla hazırlanmış ölçekler bulunmakla birlikte; ülkemizde bu tür çalışmalarda kullanılmak üzere kültürümüze özgü bir ölçeğin geliştirilmesinin daha faydalı olacağı düşünülmüştür. Daha sonradan oluşturulması planlanan duygusal okuryazarlık eğitim programı ile uyumlu olması bakımından ölçeğin Steiner (2003)’ın önerdiği beş temel beceri alanı dikkate alınarak yapılandırılması planlanmıştır. Sonuç olarak; bu araştırmada duygusal okuryazarlık üzerine yapılacak hem betimleyici hem de deneysel çalışmalarda kullanılması yönünde alana katkı sağlamak amacıyla bireylerin duygusal okuryazarlık düzeylerini ölçebilecek niteliklere sahip likert tipi bir ölçeğin geliştirilmesi amaçlanmıştır.Ölçekte yer alacak maddelerin yazılması ve ön inceleme aşamasında, bir taraftan duygusal okuryazarlık kavramının ele alındığı ilgili literatür incelenirken, diğer yandan bir grup alan uzmanı ile (n=25) duygusal okuryazarlığa ilişkin sahip olunması gereken özelliklerin analiz edilmesini sağlayacak bir kompozisyon çalışması gerçekleştirilmiştir. Yapılan çalışmalar neticesinde, duygusal okuryazarlık kavramının tüm boyutlarını kapsayacak biçimde toplam 52 madde yazılmıştır. Yazılan maddeler, öncelikle kapsam, anlaşılırlık ve ifade benzerlikleri bakımından alan uzmanlarının incelemesine sunulduktan sonra, istenilen gerekli düzenlemeler yapılarak madde sayısı belirlenecektir Ölçeğin deneme formunun hazırlanması ve uygulanması aşamasında öncelikle ön incelemeden geçen maddelerden oluşan bir deneme formu hazırlanacaktır. Elde edilen veriler ölçek geliştirme sürecinin adımlarına uygun olarak analiz edilecektir. Nihai ölçekte yer alabilecek maddeleri belirlemek amacıyla; deneme formu Türkiye’nin batısında yer alan bir devlet üniversitesinin farklı fakültelerinden seçilen üniversite öğrencilerine uygulanacaktır. Deneme uygulaması sonucunda madde-ölçek korelasyonuna dayalı madde analizi ve alt-üst grup ortalamaları farkına dayalı madde analizi yapılacaktır. Daha sonra açımlayıcı faktör analizi ile ölçeğin deneme formunda yer alan maddelerin kaç temel faktör altında toplandığı saptanacaktır. Nihai ölçek formunu elde etmek için doğrulayıcı faktör analizi yapılarak hangi maddelerin ölçek kapsamından çıkarılacağına karar verilecektir. Ölçeğin bütününe ait güvenirliği hesaplamak için Cronbach alfa iç tutarlılık güvenirlik katsayısı hesaplanacaktır. Araştırmada ayrıca ölçeğin 15 günlük arayla 30 kişilik bir gruba iki kez uygulanması neticesinde elde edilen test-tekrar test güvenirlik katsayısı hesaplanacaktır. Sonuç olarak; bu çalışmada bireylerin duygusal okuryazarlık düzeylerini ölçebilecek, geçerliği ve güvenirliği kanıtlanmış bir ölçek elde geliştirilmeye çalışılacaktır.Deneme uygulamasından elde edilen veriler üzerinden madde-ölçek korelasyonuna (r) göre ve altüst grup ortalamaları farkına dayalı (t testi) olarak yapılan madde analizi sonucunda maddelerin 0,01 düzeyinde manidar olup olmadığına bakılacaktır. Elde edilen bulgulara göre ölçek kapsamında yer alacak maddelerin her birinin ölçtüğü özellik ile ölçeğin bir bütün olarak ölçtüğü özelliğin aynı olup olmadığına bakılacaktır. Deneme uygulamasına tabi tutulan maddelerin nihai ölçekte yer alıp alamayacağına karar verilecektir. Ölçeğin yapı geçerliğinin test edilmesi amacıyla yapılan açımlayıcı faktör analizi ile ölçeğin kaç faktörlü olduğu belirlenecektir. 2015 Bildiri Özetleri Kitabı 80 Açımlayıcı faktör analizi ile duygusal okuryazarlık ölçeğine ilişkin temel faktörler belirlenecek ve ölçeğin genel yapısına ve ilgili ölçeğin duygusal okuryazarlığı ne derece açıkladığına yönelik bilgiler doğrulayıcı faktör analizi yapılmak suretiyle tespit edilecektir. Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayıları hesaplanıp iç tutarlılık güvenirliğine sahip olup olmadığına karar verilecektir. Test-tekrar test güvenirliği için elde edilen katsayı ise ölçeğin kararlı ölçme sonuçları verip vermediği kontrol edilecektir.