Erken Cumhuriyet Dönemi Yabancı ve Azınlık Okulları için Hazırlanan Türkçe Dersi Müfredatının İncelenmesi

Özçetin K., vurgun a.

Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, cilt.13, sa.1, ss.262-288, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu araştırmada, Türkiye Cumhuriyetinin ilk yıllarında yabancı ve azınlık okullarındaki Türkçe ve Edebiyat derslerinin muhtevasını ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırmanın temel kaynağını Maarif Vekâleti tarafından Azınlık ve Yabancı Okulları için hazırlanan ve 1925 yılında yayımlanan müfredat programı oluşturmaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden tarihsel araştırmanın kullanıldığı araştırmanın verileri, doküman incelemesi yoluyla elde edilmiştir. Veriler, betimsel analizle incelenmiştir. Araştırmada, Türkçe ve Edebiyat derslerindeki konuların hangi sınıf düzeyinde yer aldığı, içeriklerinin dağılımı ve derslerde kullanılan yöntemler hakkında bilgi verilmektedir. Azınlık müfredatında Türkçe dersleri elifbe, mükaleme ve musahebe, kıraat ve inşat, hüsn-i hat, imlâ, tahrir, sarf ve nahiv başlıkları altında; ortaöğretim kısmı ise kıraat ve inşat, edebi kıraat, sarf ve nahiv, kavâid-i edebiyye, tahrir, Türk edebiyatı tarihi başlıkları altında sınıf düzeyine göre incelenmişir. Müfredatta yalnızca derslerin içeriğinden bahsedilmeyip sınırlı bir düzeyde olmakla birlikte kullanılacak materyallere, öğretimin nasıl yapılacağına dair yönergelere de yer verildiği, ölçme ve değerlendirmeye ise hiç yer verilmediği görülmüştür. Bu çalışma, Türkiye’de Cumhuriyetin ilk yıllarındaki eğitim politikaları ile Türkçe dersinin bu süreçteki yeri hakkında da fikir vermektedir.
This study aims to examine the content and structural features of Turkish Language and Literature courses taught in foreign and minority schools during the early years of the Republic of Türkiye. The primary source of the research is the curriculum program prepared by the Ministry of Education for Minority and Foreign Schools and published in 1925. The study is designed within the framework of qualitative research and is based on a document-based case study design. The research draws on document analysis for data collection and utilizes descriptive analysis for data interpretation. The curriculum was examined under two main categories: primary education and secondary education. Although the program presents the content according to grade levels, in this study it was reorganized according to course titles in order to reveal the structural development of each subject area. Turkish courses were analyzed under the headings of alphabet instruction (elifbe), conversation (mükaleme ve musâhebe), reading and composition (kıraat ve inşat), calligraphy (hüsn-i hat), dictation (imlâ), writing (tahrir), morphology and syntax (sarf ve nahiv), while secondary-level courses were examined under reading and composition, literary reading, morphology and syntax, literary principles (kavâid-i edebiyye), writing, and history of Turkish literature. The findings indicate that the curriculum not only specifies course content but also includes limited guidance regarding instructional methods and teaching materials, while lacking explicit assessment and evaluation procedures. The study offers a historical perspective on the role of Turkish language education within the broader educational policies of the early Republican era.