Akademik Veri Yönetim Sistemi
Geçmişten Bugüne Türk Yazınında Kadının Temsili III, İstanbul, Türkiye, 19 Ocak 2026, ss.1, (Özet Bildiri)
Musavver Yazma Eserlerde Resmedilen Bir Kadın Hükümdarın Tasvir Dilinde İncelenmesi
15. yüzyılda Firdevsî-i Tavîl’in, II. Bâyezîd’e sunulmuş olan Süleymanname’sindeki karşılıklı tam sayfa minyatürleri kompozisyonların yoğunluğu, tasarımdaki figürlerin hiyerarşik düzenleri, renk dengesi ve kurgu özellikleri dolayısıyla dikkat çekmektedir. Chester Beatty kütüphanesinde bulunan 406 envanter numaralı v.2b’de görülen tasvirde Seba Kraliçesi Belkıs Osmanlı dönemine ait bir yazma eserde görülen kadın minyatürü olması sebebiyle inceleme konusu olarak belirlenmiştir ve tam sayfa kompozisyonun desen analizleri yapılmıştır.
Tam sayfa minyatürde tasarım kurgusu dikey sayfa düzeninde aşağıdan yukarıya doğru yatay düzlemde birbirine bitişik dikdörtgen paftalardan oluşturulmuştur. En üst paftada Melike Belkıs’ın tasviri yer almaktadır. Karşılıklı tam sayfa minyatürü olarak ele aldığımız yazma eserdeki v.3a’da görülen Hz. Süleyman’ın hiyerarşik konumuyla aynı hizada ve yatay paftaların en yukarısına dikey olarak konumlandırılmış dikdörtgen form içerisine resmedilmiştir. Her ne kadar minyatürde taht üzerinde görülen Belkıs tasviri için Süleyman Peygamber’in gençliğinin olması ya da bir Osmanlı padişahı olması görüşlerine kaynaklarda yer verilse de aynı konulu farklı minyatürlerde Melike Belkıs ve Hz. Süleyman’ın yan yana resmedilmesi bu görüşleri zayıflatmaktadır. Ayrıca v.2b’de Melike Belkıs’ın sağ üst kısmındaki insan yüzlü güneş tasviride simgesel olarak Melike Belkıs’ın olduğu görüşünü desteklemektedir. Renk yoğunlunda sırasıyla; altın, mavi, kırmızı, turuncu tonları kullanılmıştır. Aşağıdan yukarıya doğru yatay paftaların en alt sırasında yırtıcı hayvanlar, atlar ve seyisler onların üzerindeki üç sırada cinler, beşinci sıraya gelindiğinde hizmetli kadınlar en üstte ise melekler tasvir edilmiştir.
Melike Belkıs’ın altın tacı, altın işlemeli turuncu renkli kısa kol modelli kaftanı ve yeşil renkte kolları gözüken iç gömlek kıyafet renkleri ve bağdaş oturur pozisyonu ile Hz. Süleymanda da görülen yüce devlet yönetici ifadesi gözlenmektedir. Bu araştırmada 15. ve 16. yüzyıl Osmanlı dönemi musavver yazmalarında kadın figür tasvirlerinin erkek figür tasvirlerine oranla daha sınırlı uygulanmasına rağmen kadın hükümdar imgesinin güçlü ve merkezi bir ifadeyle resmedildiği sonucuna varılmıştır.