Batı Karanlığını Aydınlatan Doğu Işığı: İslam Medeniyeti


Babacan M.

Dil ve Edebiyat Araştırmaları, cilt.19, sa.215, ss.71-76, 2026 (TRDizin)

  • Yayın Türü: Makale / Tam Makale
  • Cilt numarası: 19 Sayı: 215
  • Basım Tarihi: 2026
  • Dergi Adı: Dil ve Edebiyat Araştırmaları
  • Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
  • Sayfa Sayıları: ss.71-76
  • Marmara Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

BATI KARANLIĞINI AYDINLATAN DOĞU IŞIĞI:  İSLAM MEDENİYETİ

Mahmut BABACAN

            Ali Haydar Haksal, sanat ve edebiyatı bir estetik uğraş ve kaygı olmanın ötesinde medeniyet bilinci taşıyan kurucu ve kutlu bir alan olarak görür. Kendisiyle yapılan bir röportajda “biz bir medeniyet mensubuz, Müslümanız…  Müslüman olduğumuz için bizim temel ilkelerimiz vardır. Bu temel ilkeleri, içinde bulunduğumuz medeniyeti iyi kavrayamamışsanız o medeniyet adına söz söylemek gibi bir gücünüz de olmaz. Sanatçı ruhuyla kendi medeniyetinin özünü ve ruhunu verecek bir biçimde estetiği önemseyerek, dili üslubu, tarzı iyi gözeterek eserler vermesi gerekir”  diyerek kendi sanat ve edebiyat ilkelerini ortaya koyar. Bu çerçevede Batı edebiyatına ait eserleri okuyup incelerken neyin gerçekten Batı’ya ait olduğu neyin Doğu medeniyetlerinden alıntı, çalıntı, ilham alınmış olduğunu iyi anlamamız için de önce kendi değerlerimizi, eserlerimizi, kültürümüzü iyi tanımamız gerekir görüşündedir. Hangi fikir özgün, hangi fikir diğer medeniyetlerden iktibas edilmiş veya etkilenilerek yazılmıştır bunu anlamamız için önce kendi medeniyetimize ait eserlere vakıf olmalıyız, sonra da Batılı eserleri okurken Doğu medeniyete ait izleri aramalıyız.

            Bu çerçevede Haksal, bazı Batılı eserleri okuduktan sonra o eserleri İslam medeniyeti süzgecinden geçirerek eleştirip değerlendiği yazılarını Yedi İklim’de parça parça yayımladıktan sonra 2022-2025 tarihleri arasında birer yıl arayla Doğu Işığı adıyla dört ciltlik bir külliyat halinde yayımlamıştır. Ali Haydar Haksal, içerik analizi yöntemiyle gerçekleştirdiği çalışmasında kimi Batılı yazarların eserlerindeki din ve İslam etkisini, yazarın hayatı ile paralel olarak değerlendirmektedir.

            Ali Haydar Haksal’ın edebi eserlerini hariç tutacak olursak, medeniyet düşüncesini ve fikir dünyasını açıklama çalıştığı en önemli eseri dört ciltlik Doğu Işığı’dır.  Bu eserler Haksal’ın batılı yazılarları takip eden iyi bir okur olduğunu gösterdiği gibi,  belli bir duruşu olan, düşüncesinden ve değerlerinden taviz vermeyen şuurlu bir Müslüman bakışına sahip olduğunu göstermektedir. Bu dört ciltlik eseri okumak bize Ali Haydar Haksal’ın okuma serüvenini takip etmemizi sağlar.