Research Information System
23. ULUSLARARASI SINIF ÖĞRETMENLİĞİ EĞİTİMİ SEMPOZYUMU, Ankara, Turkey, 23 - 26 October 2025, vol.1, no.1, pp.249-252, (Summary Text)
Bu araştırma, ilkokul öğrencilerinin doğal afet farkındalığını geliştirmeye yönelik tasarlanan "Afet
Kahramanları" eğitici oyununun etkililiğini incelemektedir. Türkiye'nin yüksek afet riski taşıyan bir ülke
olması ve 2023 Kahramanmaraş depremleri gibi son felâketler, erken yaşta etkili afet eğitiminin kritik
önemini ortaya koymaktadır. Literatür, geleneksel afet eğitimi yöntemlerinin çocukların aktif katılımını
sağlamada yetersiz kaldığını ve oyun tabanlı yaklaşımların öğrenme kalıcılığını artırdığını
göstermektedir. Araştırmada tek gruplu ön test-son test modeli kullanılmıştır. İstanbul ili Pendik
ilçesindeki bir devlet ilkokulunda 7-10 yaş arası 30 öğrenci (2., 3. ve 4. sınıftan 10'ar öğrenci, 15 kız-15
erkek) ile 15 günlük günde 1 ders saati uygulama gerçekleştirilmiştir. "Afet Kahramanları" oyunu
deprem (1-5. günler), sel (6-7. günler), yangın (8-9. günler), aşırı hava olayları (10-12. günler) ve afet
çantası (13-14. günler) konularını kapsayan interaktif etkinlikler içermektedir. Veri toplama için veli
ön-son test anketleri (25 soru, 5'li Likert), görsel destekli öğrenci değerlendirme formu (10 soru, sadece
son test) ve öğretmen gözlem formları kullanılmıştır. Verilerin analizinde Shapiro-Wilk normallik testi
sonrası non-parametrik testler tercih edilmiştir. Veli anketlerinde "beklentiler" boyutunda 15
değişkenden 6'sında istatistiksel olarak anlamlı değişim görülmüştür: afet çantası bilgisi, yangın
tahliyesi, aile iletişimi, öğrenmeye isteklilik, afet bilgilerine ilgi ve afet hazırlığının önemi. "Karşılanan
davranışlar" boyutunda ise tüm 15 değişkende istatistiksel olarak anlamlı gelişimler kaydedilmiştir
(Wilcoxon testi, p < 0.05). En yüksek gelişim afet çantası bilgisinde, öğrenmeye isteklilik ve aile
iletişiminde görülmüştür. Parametrik testlerde en yüksek etki büyüklükleri afet çantası bilgisinde
(Cohen's d = 1.54), aile iletişiminde (d = 1.44) ve öğrenmeye isteklilik alanında (d = 1.38) tespit edilmiş,
tüm değişkenlerde d > 0.80 düzeyinde büyük etki elde edilmiştir. Öğrenci değerlendirme formunda
genel başarı oranı %88.3'e ulaşmış, en yüksek performans yangın tahliyesi (%96.7), yardımlaşma
(%96.7) ve deprem bilgisi (%93.3) konularında görülmüştür. En düşük başarı aile iletişiminde (%76.7)
kaydedilmiştir. Sınıf düzeyi analizleri 4. sınıf öğrencilerinin tüm kategorilerde en yüksek medyan
değerleri sergilediğini göstermiştir. Deprem bilgisi, afet çantası, yangın tahliyesi ve acil durum
numaraları konularında sınıflar arası anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Mann-Whitney U post-hoc
analizleri, 2. ve 4. sınıf arasında büyük etki büyüklükleri göstermiştir (r = .52 - .63). Cinsiyet
analizlerinde sadece aile iletişimi konusunda kız öğrenciler lehine anlamlı fark bulunmuş (r = .37), diğer
tüm alanlarda cinsiyet eşitliği sağlanmıştır. Öğretmen gözlemlerine göre, öğrencilerin katılım düzeyi
%60'dan %95'e yükselmiş, Çök-Kapan-Tutun hareketini doğru yapabilen öğrenci sayısı 3'ten 28'e
23. Uluslararası Sınıf Öğretmenliği Eğitimi Sempozyumu (23-26 Ekim 2025)
250
çıkmış, hareket süreleri 15 saniyeden 3 saniyeye düşmüştür. Program bitiminden 1-2 hafta sonra yapılan
beklenmedik simülasyonlarda 28 öğrenci refleks düzeyinde doğru hareket sergilemiş, öğrenme kalıcılığı
kanıtlanmıştır. Öğrencilerin evde ailelerine afet bilgileri öğretmeye başlaması ve velilerin "çocuğum
evde afet çantası hazırlamaya başladı, bize de öğretiyor" şeklindeki geri bildirimleri, programın aile
düzeyindeki etkisini göstermektedir. "Afet Kahramanları" eğitici oyunu, geleneksel afet eğitimi
yöntemlerine etkili bir alternatif sunmakta ve çok büyük etki düzeyinde (d > 1.00) sonuçlar
sağlamaktadır. Oyun tabanlı yaklaşım, öğrenci motivasyonunu artırmakta, aktif katılımı sağlamakta,
bilgi kalıcılığını desteklemekte ve öğrenilen bilgilerin günlük yaşama transfer edilmesini
kolaylaştırmaktadır. Programın sadece öğrencileri değil, veliler aracılığıyla aileleri de etkilemesi,
toplumsal afet direncine katkı potansiyelini göstermektedir. MEB müfredatına oyun tabanlı afet eğitimi
materyallerinin entegre edilmesi ve afet eğitiminde interaktif yöntemlerin yaygınlaştırılması
önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Doğal afet eğitimi, afet farkındalığı, eğitici oyun, ilkokul öğrencileri, oyun tabanlı
öğrenme.