Akademik Veri Yönetim Sistemi
Kesit Akademi Dergisi, cilt.11, sa.45, ss.31-57, 2025 (Hakemli Dergi)
Çalışmada, 16. yüzyıl İran ve Osmanlı minyatür resimlerinde yer alan halı tasvirleri karşılaştırmalı betimsel yöntemle ele alınarak, halının minyatür kompozisyonu içindeki estetik, perspektif ve sembo lik işlevleri incelenmiştir. Araştırmanın amacı, her iki kültürün minyatür resimlerinde kültürel belleği taşıyan halının; yalnızca fonksiyonel ve dekoratif zemin unsuru olarak resmedilmesinin ötesinde; me kan kurgusunu yönlendiren, mekana anlam katan, önemli figürlerin görünürlüğünü arttıran, saray protokolünü ve figür hiyerarşisini belirleyen ve vurgulayan niteliklerle, temsil aracı olarak nasıl kulla nıldığını, seçilmiş minyatür resim örnekleriyle açıklamaktır. Araştırmada; nitel araştırma yöntemiyle karşılaştırmalı betimleme, görsel çözümleme, ikonografik okuma ve iki kültür arasındaki sanat etkile şiminin değerlendirmesi yapılmıştır. İncelenen minyatürlerde sanatçının kurguladığı perspektif düzeni içinde halıların konumları, biçim yapılarının nedenleri açıklanmıştır. Bu anlamda halıların kompozis yon, desen ve motif yapıları analiz edilmiştir. Bulgular; her iki kültürde de halıların merkezi, önemli görsel niteliğe sahip olduğunu göstermektedir. İran minyatürlerinde halının; daha çok sahnenin tüm yüzeyine yayılan dekoratif ve süreklilik sağlayan estetik alan olarak kullanıldığı; Osmanlı minyatürle rinde ise halının mekanı bölen; hiyerarşik derinlik algısı oluşturan ve siyasi otoriteyi temsil eden zemin işlevi gördüğü saptanmıştır. Ayrıca çalışmada, Batı resminde görülen, insan gözünün görme biçimi olan merkezi perspektif anlayışının aksine, minyatür resim sanatında kavramsal ve ters perspektifin benimsendiği; buna bağlı olarak halıların üstten bakış açısıyla resmedilerek, halıların desenlerinin za man ve hayatın içinde döngüsel anlamlar içeren kompozisyon yapıları nedeniyle, gerçekte olan yapısal biçim görünümlerinin korunduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, 16. yüzyıl İran ve Osmanlı minyatürlerinde halı tasvirlerinin estetik, toplumsal ve dönemin anlamlar taşıyan çok boyutlu temsil dili oluşturduğu çalışmada yer alan örneklerle açıklanmıştır.
In this study, carpet depictions in 16th century Iranian and Ottoman miniature paintings are examined through a comparative descriptive method, focusing on their aesthetic, perspectival, and symbolic functions within the miniature composition. The aim of the research is to demonstrate, through selected miniature examples, how carpets carriers of cultural memory in both traditions are used not only as functional and decorative ground elements, but also as representational tools that guide spatial construction, attribute meaning to space, enhance the visibility of significant figures, and determine and emphasize court protocol as well as figure hierarchy. The study adopts a qualitative research methodology, employing comparative description, visual analysis, iconographic interpretation, and an evaluation of the artistic interaction between the two cultures. Within the per spectival order constructed by the artists in the examined miniatures, the positions of the carpets and the reasons behind their structural forms are explained. In this context, the compositional structures, patterns, and motif designs of the carpets are analyzed. The findings indicate that carpets possess a central and significant visual quality in both cultures. It has been determined that in Iranian miniatures, carpets are mostly used as a decorative aesthetic field spreading across the entire surface of the scene and providing visual continuity, whereas in Ottoman miniatures, carpets function as a ground element that divides space, creates a sense of hierarchical depth, and represents political authority. Furthermore, in contrast to the central perspective based on human visual perception commonly observed in Western painting, it has been determined that conceptual and inverse perspective are adopted in miniature art. Accordingly, carpets are depicted from a top-down viewpoint, and due to the cyclical meanings em bedded in their patterns associated with time and life their real structural visual forms are preserved. In conclusion, this study demonstrates, through the examples analyzed, that carpet depictions in 16th century Iranian and Ottoman miniatures constitute a multidimensional representational language car rying aesthetic, social, and period-specific meanings.