Akademik Veri Yönetim Sistemi
Türkiye ve Dünyada Çeviribilim, KELEŞ AYBİKE, Editör, Yaz Yayınları, Afyonkarahisar, ss.43-76, 2025
Bu çalışma, Heinrich Böll’ün “Der Zug war pünktlich” (1949) adlı eserinden alınan metinlerin, farklı yapay zekâ destekli çeviri yönlendirmeleri altında nasıl çözümlendiğini ve üretildiğini incelemiştir. Özellikle savaş sonrası Alman edebiyatının önde gelen temsilcilerinden biri olan Böll’ün metinleri, dilsel yoğunluk, duygusal alt metinler ve örtük anlam bakımından zengin örnek teşkil etmektedir. Çalışmada özellikle anlam yoğunluğu olan örtük ifadelerin çevirisine odaklanılmış ve incelenen birimler Zeyyat Selimoğlu tarafından gerçekleştirilen insan çevirisi ile birlikte ele alınmıştır.
Çalışmada Heinrich Böll’ün eserinden seçilen 5 metin, varsayılan parametrelerle GPT-4 modelinin ChatGPT arayüzü üzerinden yönlendirmesiz ham istem (raw prompted), persona istemi (plain prompted) ve yapılandırılmış istem (formatted JSON prompted) olmak üzere üç farklı istem türü ile çevrilmiş; ardından çeviri çıktıları betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiş; her bir örnek için çeviriler arasındaki farklılıklar açıklanarak yapay zekâ temelli istem yapılandırmalarının çeviri kalitesine etkisi değerlendirilmiştir.