One of the most prominent figures in the history of Qur’ānic exegesis (tafsīr), Qāḍī al-Bayḍāwī (d. 691/1292), offers important remarks regarding the discipline of tafsīr in the introduction of his Anwār al-Tanzīl, yet he does not provide a formal definition of tafsīr therein. However, the treatise Ta‘rīfāt al-‘Ulūm, attributed to al-Bayḍāwī, includes such a definition. In the glosses (ḥawāshī) and commen-taries (shurūḥ) on Anwār al-Tanzīl, various definitions of tafsīr are discussed while interpreting al-Bayḍāwī’s statements on the discipline, but neither Ta‘rīfāt al-‘Ulūm nor its definition of tafsīr is mentioned. Assuming that Ta‘rīfāt al-‘Ulūm is a well-known work, the fact that commentators and glossators have not referred to it, along with its attribution to al-Bayḍāwī in later sources, calls for a critical examination of whether the work truly belongs to al-Bayḍāwī. This inquiry is critical for de-termining whether al-Bayḍāwī truly articulated a definition of tafsīr. Accordingly, this article investi-gates the attribution of Ta‘rīfāt al-‘Ulūm to al-Bayḍāwī by analyzing its content and manuscript co-pies. Content analysis reveals several findings that reinforce doubts about whether the work truly belongs to al-Bayḍāwī, including internal inconsistencies and definitional differences compared to his other works. However, the presence of clear statements attributing the work to al-Bayḍāwī in all identified and complete manuscripts weakens these doubts. Therefore, unless new evidence emerges, it seems necessary to take Ta‘rīfāt al-‘Ulūm into account -albeit with scholarly caution- when discus-sing the existence of al-Bayḍāwī’s definition of tafsīr. The fact that commentators and glossators did not refer to this work suggests that it was not widely known. The article also offers an evaluative reading of the definition of tafsīr found in Ta‘rīfāt al-‘Ulūm, considering al-Bayḍāwī’s exegetical approach. The definition presents tafsīr not only as the interpretation of the meanings of the Qur’ān, but also as the derivation of rulings (aḥkām), thus granting it a broad functional scope. In his work Tuḥfat al-Abrār, where he classifies the sciences as originating from tafsīr and ḥadīth, al-Bayḍāwī does not explicitly associate tafsīr with one exclusive interpretive function. This silence points to his expansive conception of tafsīr. Thus, any scholarly activity aiming to understand the meanings of verses and derive rulings from them can be situated within the domain of tafsīr. In this respect, the science of tafsīr manifests itself as a domain where different disciplines converge to comprehend the divine word and derive rulings from it. Al-Bayḍāwī’s statement at the beginning of Anwār al-Tanzīl, in which he describes tafsīr as the noblest of sciences and the head of all religious disciplines, can be interpreted within this framework. The inclusion of insights pertaining to various disciplines in the exegesis of verses in Anwār al-Tanzīl demonstrates that al-Bayḍāwī practically upheld his expansive understanding of tafsīr. Accordingly, the definition of tafsīr in Ta‘rīfāt al-‘Ulūm appears to be consis-tent with al-Bayḍāwī’s exegetical approach and practice.
Tefsir tarihinin en önemli isimlerinden biri olan Kādî Beyzâvî (öl. 691/1292), Envârü’t-tenzîl’in mu-kaddimesinde tefsir ilmine dair önemli açıklamalarda bulunmuş fakat bir tefsir tanımı yapmamıştır. Beyzâvî’ye nispet edilen ilimler tasnifi risâlesi Ta‘rîfâtü’l-‘ulûm’da ise bir tefsir tanımı yer almakta-dır. Envârü’t-tenzîl şerh ve hâşiyelerinde Beyzâvî’nin tefsir ilmine dair ifadeleri açıklanırken çeşitli tefsir tanımları zikredilmiş ancak ne Ta‘rîfâtü’l-‘ulûm’dan ne müellifin bir tefsir tanımı bulunduğun-dan bahsedilmiştir. Ta‘rîfâtü’l-‘ulûm’un bilinen bir eser olduğu kabul edilirse, şârih ve muhaşşîlerin bu esere başvurmamış olmaları, ayrıca eserin Beyzâvî’ye son dönem kaynaklarda nispet edilmiş ol-ması, ona aidiyetini sorgulamayı gerektirmektedir. Bu, Beyzâvî’nin gerçekten bir tefsir tanımı olup olmadığı noktasındaki soruya cevap verebilmek için önemlidir. Bu amaçla makalede Ta‘rîfâtü’l-‘ulûm’un Beyzâvî’ye aidiyeti, eserin muhtevası ve nüshaları üzerinden soruşturulmuştur. Muhteva açısından gerçekleştirilen incelemede eserin Beyzâvî’ye ait olmadığı yönündeki şüpheleri güçlendiren bulgular elde edilmiştir. Bunlar arasında eserin birtakım eksiklik ve tutarsızlıklar içermesi ile eserdeki bazı tanımların Beyzâvî’nin diğer eserlerindeki tanımlardan farklılık göstermesi sayılabilir. Ancak tespit edilen tam nüshalarının tümünün üzerinde, eserin Beyzâvî’ye ait olduğuna dair kayıtlar bulun-ması, aidiyet konusundaki şüpheleri zayıflatmaktadır. Bu sebeple -farklı yeni bulgular elde edilene kadar- Beyzâvî’nin tefsir tanımı noktasında Ta‘rîfâtü’l-‘ulûm’un -ihtiyat payıyla da olsa- dikkate alınmasının gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Şârih ve muhaşşîlerin bu esere başvurmaması, eserin yay-gın biçimde bilinmediğini göstermektedir. Makalede ayrıca, Ta‘rîfâtü’l-‘ulûm’daki tefsir tanımının Beyzâvî’nin tefsir anlayışı çerçevesinde değerlendirilmesi de yapılmıştır. Tanımda Kur’ân’ın manala-rını anlama ve açıklamanın yanı sıra hükümlerini çıkarma şeklinde bir görev de verilerek tefsire çok geniş bir faaliyet alanı tanınmaktadır. Beyzâvî’nin dinî ilimlerin tefsir ve hadisten doğduğunu söyle-diği Tuḥfetü’l-ebrâr isimli eserinde, ayet ve hadisleri konularına göre bölümleyerek ilimlerin onlarla ilgilenme cihetlerini belirtirken tefsirin ayetlerle ilgilenme veçhini zikretmemesi, onun tefsir tasavvu-runun genişliğine işaret etmektedir. Buna göre ayetleri anlama ve hükümlerini çıkarma noktasındaki araştırmalar tefsir faaliyeti içinde değerlendirilebilir. Bu haliyle tefsir ilmi, Allah’ın kelamını anlamak ve hükümlerini çıkarmak üzere ilimlerin buluştuğu bir faaliyet alanı olarak kendini göstermektedir. Beyzâvî’nin Envârü’t-tenzîl’in başında tefsirin ilimlerin kıymet bakımından en yücesi, dinî ilimlerin reisi ve başı olduğunu söylemesi de bu çerçevede anlaşılabilir. Envârü’t-tenzîl’de, ayetlerin tefsirinde çeşitli ilimlere dair çıkarımlara yer verilmesi de Beyzâvî’nin geniş tefsir anlayışını pratikte de sürdür-düğünü göstermektedir. Şu hâlde Ta‘rîfâtü’l-‘ulûm’daki tefsir tanımı Beyzâvî’nin tefsir anlayışı ve pratiği ile uyumlu görünmektedir.
