Relations Between Power and Cinema in Turkey During the 1970s


Creative Commons License

Lüleci Y.

Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, vol.18, no.36, pp.495-528, 2020 (Refereed Journals of Other Institutions)

  • Publication Type: Article / Article
  • Volume: 18 Issue: 36
  • Publication Date: 2020
  • Title of Journal : Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi
  • Page Numbers: pp.495-528

Abstract

This research looks at the cinema and power relations in Turkey in the 1970’s. The 1970s, during which such problems as violence before and after the Memorandum of 12 March, political polarization, political instability, embargoes following the Cyprus Peace Operation, increase in oil prices and shortage of basic necessities and staples in the market were seen, witnessed problems in cinema as well. The cinema owners, who had to borrow money from loan sharks to compete with the growing popularity of television in the households and to create resources for movies, lost their audience, theaters and revenues, thus they turned to low-cost sex movies and movies called “arabesk” to make up for that situation. As a result, they lost the traditional family audience and underwent a financial contraction in the sector. While all those things happened in mainstream cinema, some cinema groups with socialist and Islamist background, aiming to use cinema as a tool for their political goals, emerged. The state, on the other hand, felt the need to make new legal regulations to control the popularity of sex and political movies. The artists expressed their demand for various reforms in the film industry with the reports they prepared during that period. This study adopts an interdisciplinary approach and historical research method in consideration of the subject and nature of the period. In addition to the literature review on the subject, this study includes the documents obtained from the Ministry of Culture General Directorate of Copyright Archives and Presidential Republic Archives (CCA), some of which will be published for the first time in this article.

Bu çalışmada, 1970’li yıllarda Türkiye’deki iktidar ve sinema ilişkilerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. 12 Mart Muhtırası ve sonrasında yaşanan şiddet olayları, siyasal kutuplaşma, bir türlü sağlanamayan siyasal istikrar, Kıbrıs Barış Harekâtı sonrasındaki ambargo, petrol fiyatlarındaki yükselme ve piyasada temel ihtiyaç maddelerinin bulunamaması gibi sıkıntıların yaşandığı 1970’ler, sinema alanında da sorunların yaşandığı bir dönemdir. Yeni ortaya çıkan televizyonla rekabet etmek ve filmlere kaynak yaratmak amacıyla tefecilere başvurmak zorunda kalan, seyirci, salon ve hasılat kaybı yaşayan ve bunu aşmak için düşük maliyetli seks ve arabesk filmlerine yönelen sinema, geleneksel aile seyircisini de kaybetmiş ve sektörel bir daralmaya uğramıştır. Ana akım sinemada bunlar olurken sosyalist ve İslamcı söylemi olan ve sinemayı politik hedefleri için bir araç olarak kullanmayı amaçlayan sinema grupları da ortaya çıkmıştır. Devlet ise yaygınlaşan seks ve siyasî filmleri denetim altına almak için yeni yasal düzenlemeler yapma gereği duymuştur. Sanatçılar da bu dönemde hazırladıkları raporlarla sinema alanında çeşitli reform taleplerini dile getirmişlerdir. Disiplinlerarası bir yaklaşımın benimsendiği bu çalışmada, ele alınan konu ve dönemin niteliği dolayısıyla tarihsel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Konuyla ilgili literatürün taranmasına ek olarak bazıları ilk defa bu makalede yayınlanacak olan Kültür Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğü Arşivi ve Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivi’nden (CCA) elde edilen belgelere yer verilmiştir.