İbn Kuteybe’nin Yedi Harf Anlayışı


Creative Commons License

Kılıç M.

Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, vol.49, no.49, pp.217-258, 2020 (National Refreed University Journal)

  • Publication Type: Article / Article
  • Volume: 49 Issue: 49
  • Publication Date: 2020
  • Doi Number: 10.17120/omuifd.785267
  • Title of Journal : Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi
  • Page Numbers: pp.217-258

Abstract

There are many narratives from the Prophet about that the Quran was revealed upon seven letters and in general these narratives were considered as the root of qiraats (variant readings of the Qur’ân). Most of scholars said with reference to narratives which are about the topic that in the large period of the prophethood the Quran was recited upon one letter, after that because of several reasons the seven letters’ permission was given. As it is understood from the hadiths some companions who had not known the permission, when they heard their friends’ different readings they complained the Prophet about these readings, but in these issues he said that all these were right, because the Quran was revealed upon seven letters. Despite it can be understood from narratives that the Quran was revealed upon seven letters, there is no explanation of seven letters’ meaning that was narrated from the Prophet. Because of lack of any explanation of the Prophet, it was started to indicate interpretation of seven letters and many interpretations were stated in early periods of time after the Prophet passed away. In this framework Ibn Qutayba was one of these scholars who stated original interpretations of seven letters. It is indicated in sources that the interpretation of seven letters is seven wajhes was stated by Ibn Qutayba for the first time. After Ibn Qutayba some scholars who tried to interpret seven letters follow him, some of them changed a couple of his seven wajhes and some scholars reached a new interpretation with reference to him. However it is know that some scholars criticised Ibn Qutayba’s ideas on the topic. In this article Ibn Quteybe’s interpretation of seven letters and his ideas’ reflection on the scientific area will be studied. The study will be carried out through his book called Tawilu mushkil al-Quran.

Kur’ân’ın yedi harf üzere inzâl edildiğine dair pek çok rivayet Hz. Peygamber’den nakledilmiş; bunlar genel olarak kıraatlerin dayanağı telakki edilmiştir. Âlimlerin çoğu, konuyla ilgili rivayetlerden hareketle, nübüvvet döneminin önemli bir bölümünde Kur’ân’ın tek bir harf üzere okunduğunu, daha sonra çeşitli nedenlerle yedi harf ruhsatının verildiğini söylemiştir. Hadislerden anlaşıldığına göre yedi harf ruhsatından haberi olmayan bazı sahabîler duydukları farklı kıraatleri şikâyet amacıyla Rasûlüllâh’a arz etmişler; ancak o, söz konusu olaylarda dinlediği kıraatlerin tamamının doğru olduğunu, zira Kur’ân’ın yedi harf üzere inzâl edildiğini bildirmiştir. Kur’ân’ın yedi harf üzere nazil olduğu, rivayetlerden anlaşılmakla birlikte bu hadislerde ifade edilen “yedi harf” ile kastedilenin ne olduğuna dair Hz. Peygamber’den aktarılan bir açıklama bulunmamaktadır. Durum böyle olunca Rasûlüllâh’ın ahirete irtihalinden sonra erken dönemlerden itibaren yedi harf ile ilgili yorumlar yapılmaya başlanmış ve konuyla ilgili olarak günümüze değin pek çok görüş ileriye sürülmüştür. Bu çerçevede yedi harf ile ilgili orijinal denebilecek yorum yapan âlimlerden biri de İbn Kuteybe’dir. Kaynaklarda, yedi harfin yedi vecih olduğu yönündeki görüşün ilk olarak İbn Kuteybe tarafından ileriye sürüldüğü ifade edilmektedir. İbn Kuteybe’den sonra yedi harf meselesiyle ilgili görüş belirten âlimlerin bazısının onun yedi harf te’vilini aynen benimsediği; bazısının İbn Kuteybe’nin tespit ettiği yedi vecih üzerinde bir kısım düzenlemeler yaptığı; diğer bir bölümünün yine onun düşüncesinden hareketle farlı yorumlara ulaştığı gözlemlenmektedir. Buna karşın İbn Kuteybe’nin ortaya koyduğu yorumun birtakım âlimler tarafından ise tenkit edildiği bilinmektedir. Çalışmada İbn Kuteybe’nin yedi harf yorumu ortaya konacak ve bunun, ilim dünyasındaki yansımaları tespit edilmeye çalışılacaktır. Araştırma, İbn Kuteybe’nin söz konusu görüşlerini kaydettiği Te’vîlü müşkili’l-Kur’an isimli eseri üzerinden yürütülecektir.