Rusya Federasyonu Tarih Öğretiminde Ulusal Kimlik Arayışları: Tataristan Cumhuriyeti Örneği
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Emine Büşra Ersanlı
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Sovyet
Birliği’nin dağılması sonucunda ortaya çıkan yeni devletlerde 1990’lı yılların
başından bu yana yaşanan köklü dönüşümün önemli boyutunu ulusal kimliğin
yeniden tanımlanması süreci teşkil etmektedir. Bu süreç yeniden yazılan ulusal
tarihlerde yansımasını bulmuştur. Bu tezde Rusya Federasyonu’ndaki Tataristan
Cumhuriyeti örneği ele alınarak, Sovyet sonrası dönemdeki uluslaşma süreçleri
federal merkez ile çevre arasındaki ilişkiler ve etkileşim bağlamında
incelenmiştir. Tezin ilk kısmında Rus-Tatar ilişkilerinin geçmişten bugüne
hangi aşamalardan geçtiği ikincil kaynaklara dayanarak açıklanmış ve Rus ve
Tatar toplumlarında kolektif kimlik oluşumu süreçleri ve bunları belirleyen
siyasal koşullar gözden geçirilmiştir. Tezin ikinci kısmında Rusya Federasyonu
merkezinde ve Tataristan Cumhuriyeti’nde 1990’lı yılların başından bu yana
yazılan tarih ders kitaplarının bazı örneklerinin karşılaştırmalı içerik
analizi yapılmıştır. Federal merkezin 1990’lı yıllarda çevre ile ilişkilerinde
tavizkar tutum sergilediği ve yeni ulusal tarihin yazımında ülkenin çokuluslu
yapısını yansıtmaya çalıştığı tespit edilmektedir. Fakat 2000’li yıllarda güçlü
bir merkezileşme eğiliminin tekrar ortaya çıktığı ve ulusal kimliğin tanımında
Çarlık ve Sovyet dönemlerinden miras kalan geleneksel etnosantrik Rus
tarihçiliği yaklaşımına geri dönüldüğü gözlenmiştir. Tataristan’ın ise 1990’lı
yılların başından bu yana Tatar etnik ulusçuluğunun menfaatlerini gözeten ancak
federal merkezin tutumuna da uyum sağlayan esnek ve pragmatik bir yaklaşım
içinde olduğu, bu bakımdan S. Hennayake’nin “interaktif ulusçuluk” olarak
tanımladığı sürece örnek teşkil ettiği tespit edilmiştir. Federal merkez ile
etkileşimin Tataristan’da üretilen ulusal tarih söylemine yansıması, M.
Bahtin’in tanımladığı ve James V. Wertsch’in söylem analizi yönteminde
kullandığı “gizli diyalogluk” kavramı ile açıklanabilmektedir.