Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gebze Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Dr. Öğr. Üyesi Cemile Sanem Ersine Masatlıoğlu
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Kent geçmişten bu yana farklı süreçler geçirerek anlamı ve varlıksal nitelikleri dönüşen bir oluştur. Kentsel mekân da benzer dönüşümlerle sürekli değişmekte, çeşitli yöntemlerle üretilmekte ve tüketilmektedir. Teknolojik gelişmelerin hızı, küreselleşme ve kapitalleşme sistemleri kentsel mekândaki yaşam biçimleriyle birlikte fiziki yapısını da etkilemektedir. Günümüzde kentsel mekânın kentleşme hızı artışı karşısında tanımsız ve kullanılamayan boşlukların ortaya çıkması veya sosyo-ekonomik ayrışmayla birlikte sınırları belli kendi içinde bölümlemelerle parçalanması kentin bütünsel dinamiklerini ve kamusal yaşamı zayıflatmaktadır. Bu sorunsal üzerinden yola çıkan tez çalışması temelde iki yönlü bir yaklaşımla problemi mekânsal bağlamda kentsel mekân; tasarım yöntemi bağlamında ise kentsel tasarım disiplini üzerinden ele almaktadır. Kentsel mekânın kapsamı gündelik yaşam ve ölçeğine en yakın mekânsallık niteliklerini taşıyan, fiziksel bileşenlerin veya yapıların birbirleriyle kurdukları, biçimsel ve sosyal ilişkilerle oluşan ara mekânlar olarak; kentsel tasarım çerçevesi ise geleneksel planlama anlayışlarından farklılaşan 2000'ler sonrasında gelişen, yeni bakış açıları taşıyan 21. yy. aşağıdan yukarı kentsel tasarım yaklaşımları olarak belirlenmiştir. Tez çalışması belirlenen kapsam üzerinden kent insan etkileşimini artıracak ve kamusallığın dinamiklerini yenileyecek önerilere ulaşmayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda kentsel mekân, kentsel deneyim ve kamusallık kavramları literatürle birlikte irdelendikten sonra 21. yy. aşağıdan yukarı kentsel tasarım yaklaşımlarının taşıdığı niteliklerle ilişkilendirilerek sorunsalın araştırılabileceği örnekler belirlenmiştir. Örnekler hem kentsel mekândaki ara mekân olma durumu üzerinden hem de aşağıdan yukarı kentsel tasarım yaklaşımlarını barındıran pratiklerle üretilmiş olmaları üzerinden belirlenmiş ve irdelenmiştir. 21. yy. aşağıdan yukarı kentsel tasarım yaklaşımlarından en geniş uygulama alanı olan ve mekânsal karşılığı bulunan kentsel akupunktur, taktiksel şehircilik ve kentsel kürasyona odaklanılmıştır. Yöntemin örneklemini oluşturan ara mekânlar da biçimsel ve uzamsal niteliklerine göre yatay ara düzlem, düşey ara düzlem, çizgisel ara hacim ve merkezi ara hacim şeklinde dört alt kavram üzerinden sınıflandırılarak mekânın fiziksel yapısı ile ilgili parametrelere referans vermektedir. Bununla birlikte kamusallık üzerinden üretilen farklı parametreler de analizlerde kullanılmıştır. 21. yy. aşağıdan yukarı kentsel tasarım yaklaşımlarının taşıdığı katılımcılığı destekleme, düşük bütçeli ve hızlı uygulanan çözümler üretme, ihtiyaçları okuyarak gerçekçi ve yaşam ölçeğine duyarlı olma nitelikleri kentsel mekân ve insan etkileşimini geliştirici yönde etkileyecek mekân kurgularına katkı sağlamaktadır. Örnek incelemesi sonucunda yeni tasarım yaklaşımlarıyla tasarlanan ara mekânlarda mekânın potansiyellerini öne çıkaran ve kamusal yaşamı geliştiren önerilere ulaşılabileceği ortaya konmaktadır. Analizler sonucunda çıkan verilere göre kentsel müdahalelerin sürdürülebilirliği ve etki gücünün, kentsel mekânın uzamsal yapısıyla birlikte sosyal yapısının geliştirilmesi ve kentli aktörlerin katılımcılığıyla mümkün olabileceği ortaya çıkmıştır. Kamusallığı yeniden kuran keşifler üzerinden ulaşılan kılavuz taslağı niteliğindeki önerilerle tasarlanan kentsel mekânlar, insanın kentteki eylemlerini desteklediği; kamusallığın erişilebilirlik, katılımcılık ve temsiliyet niteliklerini gerçekleştirdiği ve geliştirdiği ölçüde kentin yaşanabilirliğini arttıracak potansiyelleri yaratacaktır.