Sultan ll. Abdülhamid Dönemi’xxnde maliye komisyonları ve faaliyetleri (1876-1909)

Sultan II. Abdülhamid Döneminde Maliye Komisyonları ve Faaliyetleri, başlığıyla hazırladığımız bu tezde Cumhuriyet Türkiyesinin kökenlerinin saklı olduğu Sultan II. Abdülhamid döneminin malî anlayışını simgeleyen kuruluşlar olarak maliye komisyonları incelenmektedir. Sultan II. Abdülhamid dönemi malî politikalarında birinci derecede rol oynayan komisyonlar bu dönem maliyesinin reformist yanını ve Saraya olan bağlılığını simgeler. Saray ve Bâbıâli’nin hedeflediği reformların merkezinde yer aldıkları gibi, Padişah’ın maliye üzerindeki  denetimini de pekiştirdiler. Başlangıçta daha çok reforma yönelik faaliyet gösterirlerken zamanla denetleme yönleri ağırlık kazandı. 

Çalışma giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde yabancı malî denetimi korkusunun en yoğun yaşandığı günlerde ortaya çıkmış ve önemli reformlara imza atmış Islahat-ı Maliyye Komisyonu; ikinci bölümde Muharrem Kararnamesinin ilanı ve Düyûn-ı Umûmiyye İdaresinin kurulduğu günlerle, kaynaklarda devlet idaresinin Saraya toplandığı söylenen 1890’ların başları arasında faaliyet gösteren ve önemli bir kısmı bütçe komisyonu olan komisyonlar ve son bölümde ise idarenin Saraya toplandığı söylenen dönemde faaliyet göstermiş olan maliye komisyonları ele alındı. Bir kısmı Padişahın başkanlığında kurulan bu komisyonlar masraflar ve havaleler üzerinde önemli bir denetim sağladı. Özellikle son kurulan komisyon olan Maliye Komisyon-ı Âlîsiyle beraber bu denetim zirveye ulaşmıştır.

Olağanüstü ve devlet mekanizmasının gayrı tabii unsurları olarak da nitelendirilebilecek olan maliye komisyonları, Sultan II. Abdülhamid döneminde malî istikrarın sağlanması ve malî imkanların planlı bir şekilde kullanılmasında da çok önemli bir rol oynamışlardır.