Semetey (Metin-Aktarı) (Danışman: Yrd. Doç. Dr. Osman Kemal Kayra)
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Yrd. Doç. Dr. Osman Kemal Kayra
Tezin Onay Tarihi: 1998
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Semetey Destanı, Manas Destanı'nın ikinci halkasıdır. Destan, yaklaşık 22 000 dizedir. Bu çalışmada 1-11808. dizelerin çevirisi yapılmıştır. Destanın aslı Kiril harfleriyle yazılmış olduğu için ilk başta Kiril harflerinden Latin harflerine destanın yazıçevrimi yapılmış; bu mısraların karşılarına da Türkiye Türkçesi çevirisi verilmiştir. Çeviride destanın nazım özelliğine bağlı kalınmıştır. Ancak, bu beraberinde Türkiye Türkçesi söyleyiş özelliğine uyma, Kırgız Türkçesi'ndeki hazzı verebilme zorunluluğunu da getirmiştir.
Sovyet rejimi, Kırgız Türkleri ile Türkiye Türklerinin bağlantılarının kesilmesine neden olmuştur. 1990'lı yılların başındaki siyasî değişiklikler yeniden yakınlaşma sürecini başlatmıştır. Bu başlayan süreçle birlikte Kırgız kültürünü, tarihini, yaşayışım yakından tanımak gerektiği düşüncesindeyim. Bu aşamada en iyi örnek Manas, Semetey ve Seytek destanlarıdır. Kırgız Türklerinin şaheserleri sayılan bu eserlerin Türkiye Türkçesi'ne kazandırılması yeni nesiller için Kırgız dünyasını aralamak demektir. Destan, başlı başına bir hayat tecrübesini yansıtmaktadır. Adım verdiğimiz bu üç destanın her biri müstakil bir eser olmakla birlikte konu olarak birbirlerine sımsıkı bağlıdır. Manas Destanı'ndaki kahramanlık teması Semetey Destanı'nda da devam eder. Ancak, Semetey'in şahsiyetinin etrafında Kanıkey, Ayçürök, Bakay, Çıyırdı gibi şahsiyetler belirir. Kahramanlığın yanı sıra yaşam, düşmanlarla olan mücadeleler de işin içine girer. Kırgız kültürüne ait silah, çadır, at, giyim terimleri oldukça fazla yer tutar. Bunun yanında hayvan ve bitki isimlerinin de yer tuttuğunu görmekteyiz. Bunların çevirisi Türkiye Türkçesi'nde hayvan ve bitki isimlerinin genelliğinden dolayı zor olmuştur. Bazı hayvan, bitki, silah, at isimleri Türkiye Türkçesi'ndeki karşılıkları bilinmediği için aynen alınmıştır. Kullanılan dilin de eski olması çeviride bazı ke limelerin karşılıklarının bulunmasında zorluk çıkarmıştır.