Türkiye endüstriyel tasarım yazını üzerine bir inceleme: 1971 - 2009 arası akademik çalışmaların analizi

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Endüstri Ürünleri Tasarımı, Türkiye

Tez Danışmanı: Hamit Alpay Er

Tezin Onay Tarihi: 2011

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Türkiye’de 1950’li yılların ikinci yarısında ilk kez gündeme gelen endüstriyel tasarım eğitiminin hayata geçmesi ancak 1970’li yılların başında mümkün olmuştur. 1970’lerde başlayan eğitimle birlikte üretilmesi ve geliştirilmesi beklenen akademik bilginin temel göstergelerinden biri, yapılan yayınlar ve lisansüstü tezlerdir. Türkiye’de endüstriyel tasarımın meslek olarak konumu, kendini konumlandırışı tartışılırken disiplinin oluşmasında ve kendini tanımlamasında önemli bir yeri olan akademik çalışmalar üzerine yoğunlaşmış ampirik bir çalışma bulunmamaktadır. Bu araştırmanın amacı, Türkiye endüstriyel tasarım yazınına dair güncel bir kaynakça oluşturmak, kaynakçada yer alan çalışmaların yıllara göre dağılımlarını incelemek, çalışmaları konularına göre sınıflandırarak konuların dağılımlarını incelemek ve durum değerlendirmesi yapmaktır. Araştırmanın hedefi, yapılan ampirik çalışmayla, Türkiye endüstriyel tasarım yazınına dair bir yön haritası oluşturmaktır. Araştırmada, “Endüstriyel Tasarım Yazını” Türkiye’de yapılan akademik çalışmalar (Türkiye kaynaklı, en az bir yazarı Türk) ölçeğinde incelenmiştir. Akademik çalışmalar; lisansüstü tezler, ulusal ve uluslararası sempozyum ve kongre bildirileri, ulusal ve uluslararası hakemli dergilerde yayınlanmış makaleler ve kitapları kapsamaktadır. Çalışmanın başlangıç noktası olarak, Türkiye’de endüstriyel tasarım eğitiminin başladığı tarih olan 1971 referans alınmıştır; bitiş noktası ise 2009 yılı sonudur. Oluşturulan kaynakçada, 403 lisansüstü tez, 85 makale, 532 bildiri, 58 kitap ve 49 kitap bölümü olmak üzere toplam 1127 adet akademik çalışma yer almaktadır. Çalışmaların yıllara göre dağılımları incelenmiş ve 2001 yılından itibaren hem sayısal olarak hem de konu çeşitliliği bakımından ciddi bir artış olduğu tespit edilmiştir. Çalışmaların % 53’ü yabancı dilde (İngilizce) yapılmıştır. Akademik yükseltilme kriterlerinin uluslararası yayınları destekler nitelikte olması bu durumun başlıca nedenlerindendir. Sonuç bölümünde, 1971-2009 yılları arasında Türkiye’de yapılan akademik çalışmaların konularının değişimini gösteren bir zaman çizelgesi oluşturulmuştur.