Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Okan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Hoşcan Ensari
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Bu çalışmanın amacı, İstanbul İli Avrupa yakasındaki resmi liselerde görev yapan öğretmenlerin algılarına göre, okul yöneticilerinin çatışma yönetim tarzları ile öğretmenlerin örgütsel sessizliklerinin düzeyini ve arasındaki ilişkiyi belirlemek; çatışma yönetimi tarzları ve örgütsel sessizlik düzeyinin öğretmenlerin bazı kişisel özelliklerine göre anlamlı farklılık gösterip göstermediğini ortaya koymaktır. Bu çalışma, karma yöntem araştırmalarından açımlayıcı sıralı karma yöntem kullanılarak yürütülmüştür. Bu desende birinci aşamada nicel yöntemle toplanan veriler çözümlendikten sonra ikinci aşamada nitel yöntemle toplanan verilerle desteklenerek açıklanmıştır. Araştırmanın ilk aşaması olan nicel aşamada çatışma yönetimi tarzları ve örgütsel sessizliğe ilişkin algı düzeyleri tarama modeli ile belirlenmiş ve bu iki değişken arasındaki ilişki, ilişkisel tarama modeli ile ortaya konmuştur. Araştırmanın nicel çalışma evrenini 2018-2019 eğitim öğretim yılında İstanbul'un Avrupa yakasındaki 25 ilçede bulunan devlet liselerinde görev yapan toplam 26.434 öğretmen oluşturmuştur. İstanbul'un Avrupa yakasında bulunan "genel lise, mesleki ve teknik Anadolu lisesi ve imam hatip liselerinde" görev yapan öğretmenler genelinden bu orana ulaşmak için seçkisiz örnekleme yöntemlerinden "oranlı eleman örnekleme" (tabakalı örnekleme) yöntemine başvurulmuştur. Minimum örneklem sayısının evrene göre oranı %2,455 olarak hesaplanmıştır. Araştırmanın nicel verileri "kişisel bilgi formu", Rahim (1983) tarafından geliştirilen ve Gümüşeli (1994) tarafından ilk defa Türkçe' ye uyarlanan "Rahim örgütsel çatışma envanteri", Van Dyne, Ang ve Botero (2003) tarafından geliştirilen ve Kahya (2013) tarafından Türkçe' ye uyarlanan "örgütsel sessizlik ölçeği" ile toplanmıştır. Araştırmanın analizine 868 adet nicel veri toplama aracı dahil edilmiştir. Araştırma kapsamında elde edilen veriler SPSS paket programı ile analiz edilmiştir. Çalışmanın ikinci aşaması olan nitel aşamada ise nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması (case study) modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlik örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Araştırmanın amacına yönelik olarak, nicel araştırmada örgütsel sessizlik düzeyi sonucunda "razı olma, savunma ve prososyal sessizlik" düzeyleri katılıyorum (3.41-4.20) ve tamamen katılıyorum (4.21-5.00) olarak tespit edilen resmi liselerde görev yapan toplam 31 öğretmen araştırmanın çalışma grubunu oluşturmuştur. Araştırmanın nitel verilerini toplayabilmek amacıyla, araştırmacı tarafından "örnek olay konu belirleme formu", araştırmacı tarafından oluşturulan "ders programının dağıtımı" isimli örnek olay, okul yöneticilerinin çatışma yönetim tarzları ile öğretmenlerin örgütsel sessizlik düzeyleri arasındaki ilişkinin belirlenmesine yönelik bir yarı yapılandırılmış açık uçlu sorudan oluşan görüşme formu kullanılmıştır. Nicel araştırma sonucuna göre öğretmenlerin algılarına göre okul yöneticilerinin en çok kullandığı çatışma yönetim tarzları sırasıyla "uzlaşma, tümleştirme, kaçınma, ödün verme ve hükmetme" dir. Öğretmenlerin algılarına göre okul yöneticilerinin en çok kullandığı çatışma yönetim tarzı "uzlaşma" iken en az kullandığı çatışma yönetim tarzının ise "hükmetme" olduğu tespit edilmiştir. Öğretmenlerin algılarına göre okul yöneticilerinin örgütsel çatışma yönetim tarzlarının onların medeni durum, öğrenim durumu, branş, yaş değişkenleri bakımından anlamlı farklılık göstermezken; cinsiyet, mesleki kıdem, okuldaki kıdem ve görev yapılan lise türü değişkenleri açısından anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Öğretmenlerin örgütsel sessizlik düzeyleri incelendiğinde, örgütsel sessizlik algılarının "katılmıyorum", prososyal sessizlik algılarının "katılıyorum", razı olma sessizliği ve savunma sessizlik algılarının ise "katılmıyorum" düzeyinde olduğu belirlenmiştir. Öğretmenlerin örgütsel sessizliği onların cinsiyet, medeni durum, öğrenim durumu, branş, yaş, mesleki kıdem, okuldaki kıdem değişkenleri bakımından anlamlı bir farklılık göstermezken; görev yapılan lise türü değişkeni algıları arasında anlamlı farklılık göstermiştir. Öğretmenlerin algılarına göre okul yöneticilerinin kullandığı tümleştirme, ödün verme ve uzlaşma tarzları ile öğretmenlerin razı olma, savunma ve genel örgütsel sessizlik düzeyleri arasında negatif yönlü bir ilişki olduğu belirlenirken; tümleştirme ve uzlaşma tarzları ile öğretmenlerin prososyal sessizlik düzeyleri arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğu görülmüştür. Okul yöneticilerinin kullandığı hükmetme tarzı ile öğretmenlerin savunma sessizlik düzeyleri arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğu bulunurken, kaçınma tarzı ile örgütsel sessizlik ve alt boyutları arasında ise anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Nitel araştırma sonucuna göre razı olma sessizlik düzeyi katılıyorum ve tamamen katılıyorum grubunda olan resmi okullarda görev yapan öğretmenlerin cevaplarına göre okul yöneticileri çatışma yönetmede en çok hükmetme tarzını kullandığı, tümleştirme, ödün verme, kaçınma ve uzlaşma tarzlarını ise çok az kullandığı belirlenmiştir. Savunma sessizlik düzeyi katılıyorum ve tamamen katılıyorum grubunda olan resmi okullarda görev yapan öğretmenlerin cevaplarına göre okul yöneticilerinin çatışma yönetmede en çok hükmetme tarzını sonrasında ise tümleştirme ve uzlaşma tarzlarını kullandığı belirlenmiştir. Prososyal sessizlik düzeyi katılıyorum ve tamamen katılıyorum grubunda olan resmi okullarda görev yapan öğretmenlerin cevaplarına göre ise okul yöneticilerinin çatışma yönetmede en çok tümleştirme tarzını sonrasında ise uzlaşma tarzını kullandığı belirlenmiştir. Nitel araştırma sonuçlarının nicel araştırmayı desteklediği görülmüştür.