DOĞU TÜRKÇESİ KUR'AN TERCÜMELERİNDE EDATLAR

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Feryal Korkmaz

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Kur'an tercümeleri Türkçenin tarihî lehçelerinin mukayeseli olarak incelenmesine imkân sağlayan önemli kaynaklardan biridir. Kur'an metninin yüzyıllar boyunca değişmeksizin aktarılması ve bu metnin farklı devirlerde Türkçeye tercüme edilmiş olması, Türkçedeki değişimleri gözlemlemek açısından verimli bir inceleme sahası ortaya çıkarmaktadır. Türkçenin kendi içindeki değişiminin yanında, Arapça-Türkçe ilişkilerinin de Türkçe üzerindeki etkilerini gözlemlemek bakımından bu tercümeler eşsiz kaynaklardır. Bu yüksek lisans tezinde, ilk Kur'an tercümelerinden olan ve 734/1333-1334'te Şirazlı Muhammed b. el-Hac Devletşah tarafından istinsah edilen TİEM 73 nüshası esas alınarak Türkçe edatların gelişimi ve değişimi incelenmiştir. TİEM 73'te tespit edilen edatlar; Arapça, Eski Anadolu Türkçesi devrinde Muhammed b. Hamza tarafından telif edilen Kur'an tercümesi ve Diyanet İşleri Başkanlığı Meali ile karşılaştırmalı olarak ele alındığı gibi diğer üç metinde TİEM 73'teki edatlara denk düşen yapılar tespit edilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde Karahanlı Türkçesi ve tarihi hakkında genel bilgiler sunulmuş, ikinci bölümde edatlar üzerine nazari bir tartışma yapılmış, üçüncü bölümünde TİEM 73'teki edatlar incelenmiştir. Sonuç bölümünde ise çalışma hakkında genel bir değerlendirme yapılmıştır.