Tanzimat'ın Öncü Yazarlarında Değişen Fikirler (Adalet-Aile-Din-Eğitim)

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili Ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tez Danışmanı: Prof. Dr. Harun Duman

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tanzimat'ın Öncü Yazarlarında Değişen Fikirler (Adalet-Aile-Din-Eğitim) adlı çalışmada XIX. asırdan itibaren Osmanlı İmparatorluğu'nda modernleşme çabalarına bağlı olarak ortaya çıkan ve sonradan bu çabalara eserleriyle yön vererek toplum üzerinde etkili olan Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa ve Ahmet Midhat'ın düşüncelerine odaklanıldı. Altı bölümden oluşan tezin I. ve II. bölümünde Osmanlı İmparatorluğu'ndaki gerilemeye çözüm arayışları ve modernleşme çabaları kronolojik bir sırada incelenerek devletin hem içeride hem de dışarıda değişen şartları ortaya koyuldu. III, IV, V ve VI. bölümlerde ise yeni fikirlerin eskinin yerini ne ölçüde aldığının anlaşılabilmesi için XIX. asra kadar devlette ve toplum hayatında her yönden belirleyici olan Türk-İslâm kültüründe adalet, din, eğitim ve ailenin yapısı kısaca ele alınarak Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa ve Ahmet Midhat'ın bu konudaki fikirleri tespit edilip gelenek ve yenilik bağlamında yorumlandı. Bugünkü medeniyetimiz birbirini etkileyen ve birbirine eklenen birçok fikrin neticesidir. Hangi düşüncelerin ilk olarak kim tarafından ortaya atıldığı, sonraki nesillerin bu düşünceleri ne şekilde değiştirdiği veya biçimlendirdiği medeniyetimizin bütünlüklü bir biçimde anlaşılabilmesi için büyük önem arz eder. Bu tezin amacı Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa ve Ahmet Midhat'a fikrî bir perspektiften bakarak bu yolla Türk edebî, toplum ve düşünce hayatının anlaşılmasına katkı sunmaktır. Bu hedefe ulaşmak için söz konusu edebiyatçıların edebî eserlerine, gazete yazılarına ve mektuplarına yansıyan adalet, aile, din ve eğitim hakkındaki fikirleri üzerinde duruldu. Eserler seçilirken ele alınan fikirleri genel ve işlevsel bir şekilde yansıtması esas alındı. Bu fikirlerin kaynaklarına da gidilmeye çalışılarak edebiyat sosyolojisinden, modernleşme tarihinden ve tarihsel eleştiri kuramından yararlanıldı. İncelenen şair ve yazarların hayatıyla ilgili bilgilere onların fikirleri üzerinde etkili olduğu ölçüde yer verildi. Edebiyat Türk modernleşmesinden hem etkilenmiş hem de onu yönlendirici bir rol oynamıştır. Sözü edilen şair ve yazarların eserlerinde, birçoğu modernleşmeyle ilgili olan meselelere bakışlarının tarihsel süreç içinde ve mukayeseli değerlendirildiğinde ortaya anlamlı bir tablo çıkardığı kanaatindeyiz.