Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Ahmet Kanlıdere
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Bu tezi destekleyen bir program bulunmamaktadır
Özet:
Kırımlı İsmail Mirza Gasprinski (1851-1914) tarafından Bahçesaray'da neşredilen Tercüman (1883-1918) gazetesi Rusya Türklerinin en uzun ömürlü ve yaygın süreli yayınıdır. Naşir ve muharriri İsmail Gasprinski'yi aşıp onun en büyük ve etkili eseri haline gelen Tercüman, bu araştırmanın hem öznesi ve çerçevesi hem de temel kaynağı olmuştur. Gazete, eğitimde modernleşmeyi simgeleyen ve başlangıçta eğitsel bir yöntem olarak ortaya çıkıp ardından "Ceditçilik" ismiyle kültürel ve politik bir harekete evrilen "Usul-i Cedid"in çok uzun yıllar en önemli propaganda aracı olduğu gibi hitap ettiği okur kitlesi için ortak, sade ve edebî bir dil oluşturma çabasının da somut bir örneğiydi. Çalışmanın içeriği de bu çerçevede şekillendi. Tercüman'ın amacı, yaygınlığı, faydaları gibi açılardan incelenip biçim özellikleri ile toplumsal etkisinin ortaya çıkarılmaya çalışıldığı birinci bölümü Gasprinski'nin Rusya Türkleri için tasarladığı "terakki" projesinin ana hatlarının ele alındığı ikinci bölüm takip etmektedir. Usul-i Cedid ile eğitimin modernleştirilmesi ve ortak edebî dil yaratma gayretinin anlatıldığı bölümlerden sonra Gasprinski'nin Rusya Türklerini yaşadıklarını ülkenin eşit yurttaşı haline getirme arzusu "sadakat" teması ekseninde incelenmiştir.