Luther ve Erasmus arasında insan iradesinin özgürlüğüne dair tartışma bağlamında Luther'in "sola gratia" öğretisi
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Hakan Olgun
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Bu tez, Martin Luther'in sola gratia öğretisini, Erasmus ile giriştiği insan iradesinin özgürlüğüne dair tartışma bağlamında incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, sola gratia öğretisinin şekillenmesinde Katolik Kilise geleneğinin, özellikle Yarı-Augustinian kurtuluş anlayışının ve Augustinus'un teolojik etkisini tarihsel ve teolojik boyutlarıyla ortaya koymaktır. Bu bağlamda, ilk bölümde Katolik geleneğin insan iradesi ve lütuf anlayışı, gelenek içinde önemli figürler olan Thomas Aquinas, Duns Scotus, Ockhamlı William ve Gabriel Biel gibi Orta Çağ teologlarının bu anlayışa katkıları Luther'in meseleye dair eleştirilerine arka plan olacak şekilde incelenmiştir. Ardından, Luther'in Erasmus ile yaptığı insan iradesinin özgürlüğüne dair tartışmaya kadar Katolik geleneğe yönelttiği eleştiriler ortaya konulmuştur. İkinci bölümde, Erasmus'un De libero arbitrio'da savunduğu insan iradesinin özgürlüğü görüşü ile Luther'in De servo arbitrio'da geliştirdiği "köle iradesi" anlayışı karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Bu tartışma, insan doğasının günah sonrası durumu, iradenin işlevi ve kurtuluştaki lütuf-irade ilişkisi gibi temel teolojik meseleler üzerinden incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise sola gratia öğretisinin Pavlus ve Augustinus'tan aldığı tarihsel-teolojik temeller ortaya konulmuştur. Luther'in bu öğretisi, Katolik geleneğin sakrament merkezli soteriyolojisine bir karşı duruş olmakla birlikte, Augustinian antropolojinin radikal bir yorumunu temsil etmektedir. Sonuç olarak tez, sola gratia doktrininin, Luther'in Katolik gelenekten teolojik kopuşunun ve onun soteriyolojisi anlayışının merkezinde yer aldığını ortaya koymaktadır.