Bursa Yöresi Geleneksel İpekli Dokumaların Sürdürülebilirliği

Tez Türü: Sanatta Yeterlik

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Geleneksel Türk El Sanatları Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Prof. Dr. Sibel Arık Prof. Dr. Nalan Türkmen

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Desteklendiği Program: Bu tezi destekleyen bir program bulunmamaktadır

Özet:

ÖZET

Dokumacılık sanatı, Anadolu’da yüzyıllar boyunca büyük gelişmeler göstermiş ve aynı zamanda kültürel aktarımın en önemli ögelerinden biri olmuştur.

Bursa, XVI. yüzyıldan itibaren yoğun bir şekilde “İpekli Kumaş Dokumacılığı ve İpek Yetiştiriciliği” ile Anadolu’nun en önemli ve Osmanlı İmparatorluğunun ekonomisinde en büyük gelir kaynağını oluşturan önemli bir dokuma merkezidir. Tarihsel süreçte, üretimin standartizasyonunu korumak, kaliteyi düşürmemek için devlet tarafından çeşitli kanunnameler hazırlanmış, fermanlar yayınlanmış, yasaklamalar getirilerek sürekli denetimler yapılmıştır.

XIX. yüzyılın ilk yarında başlayan fabrikalaşma dönemine kadar, Bursa’da “İpekli Dokumalar” el mancınıklarında işlenen kozaların küçük el tezgâhlarında dokunması ile gerçekleştirilmiştir. Üretim süreci; ipekböceği yetiştirerek koza elde etme, kozadan iplik çekimi ve çekilen ipliğin bükülmesi, dokunması, boyanması ve dokunan ipekli kumaşların denetimi aşamalarının sonunda ürünlerin satılmasıyla gerçekleştirilmiş ve yeni bir ticari alan oluşturulmuştur. Döneminde, kullanım amaçlarına uygun ve üretim bütünlüğünü koruyacak şekilde; istimhaneler, kozaklıklar, mancınıkhaneler, devdahhane, bükümhane ve çözgühaneler, dokuma atölyeleri ve boyahaneler gibi özel mekânlar inşa edilerek mimari yapılaşma biçimlendirilmiştir.

Avrupa’da, buhar gücü ile çalışan, ipek teli çeken ve ipek ipliği üreten filatür fabrikaların açılmasından kısa bir süre sonra; Bursa’da ilk filatür fabrikası 1837 tarihinde açılmış ve bu süreçten sonra bölgede önemli bir fabrikalaşma süreci yaşanmıştır 1881 tarihinde “Düyûn-ı Umûmiye İdâresi”nin kuruluşu ile ipekböcekçiliği faaliyetini canlandırma çabası yansıra aynı dönemde ilk ipekçilik okulu olan Harir Darüttalimi Mektebi açılmış ve ipekçilik alanında bilimsel çalışmalar yapılmıştır. Günümüzde ise, geleneksel ipek üretimi ve dokumacılık faaliyetleri özel çabalarla sürdürülmektedir.