Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Ali Akyıldız
Tezin Onay Tarihi: 2010
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Bu çalışmada, XVIII. yüzyılın ikinci yarısında Darbhâne-i
Âmire’nin yapısı ve faaliyetleri incelenmekte; darphanenin yaşadığı dönüşüm
sonucu hazine vasfı kazanması ele alınmaktadır.
Darbhâne-i Âmire, Osmanlı maliye teşkilatında para darbı işini yürüten
kurumdu. XVIII. yüzyılın ikinci yarısında büyük bir dönüşüm yaşayarak, para
darbının dışında yeni fonksiyonlar edindi. Bir takım gelir kaynaklarının
kendisine bağlanmasıyla ihtiyat hazinesi vasfı kazandı. 1766-1794 yılları
arasında söz konusu gelir kaynaklarından darphaneye 88 milyon kuruşa yakın bir
para transfer edildi. Bu paraya darp gelirlerinden bir miktar daha ekleyen
darphane, 96 milyon kuruşu aşkın bir masrafı finanse etti. Darphanenin
karşıladığı masraflar daha çok askeri giderler ve savaş harcamalarıydı.
Bu dönemde darphanenin emisyon
hacminde ve para darp gelirlerinde de büyük bir artış yaşandı. 1766-1802
tarihleri arasında darphane 345.957.757 kuruş miktarında para bastı. Aynı
dönemde elde edilen darp geliri ise 50.000.000 kuruşu aşkındı. Emisyon
hacmindeki ve darp gelirindeki büyük artışın nedenlerinden biri de darphanenin
son derece iyi organize edilmiş bir teşkilata sahip olmasıydı. Darphane
teşkilatı idare ve kontrol heyeti, tüccar sınıfı ve amele sınıfı olarak üçe
ayrılmaktaydı. İdareciler Müslüman Türklerden, diğer iki sınıf ise profesyonel
gayrimüslim sarraf ve ustalardan oluşuyordu.