Basın İşletmelerinde Muhasebe Sonuçlarının Rasyolar Yöntemi İle Analizi

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Gazetecilik Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Türkan Uğur Dai

Tezin Onay Tarihi: 2002

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Bir yönüyle kar edip ayakta kalma gayreti içinde olan, bir yönüyle kamuoyunu aydınlatma, bilgilendirme gibi sosyal işlevlerini gazetecilik mesleğinin ilkelerine uygun olarak yerine getiren basın işletmeleri, diğer bir yönüyle de işletme olarak toplumun ekonomik yapısıyla yakın ilişki içindedir. Gazetelerin, hükümetlerin uyguladıkları politikalara karşı eleştirici ve yönlendirici özellikleri, kamuoyu üzerindeki geniş etkileme gücü, özellikle iletişim teknolojisindeki gelişmeler basın işletmelerinin önemini daha da arttırmaktadır. Özellikle son yıllardaki pahalı teknoloji yatırımlarına mali kaynak sağlayabilmek, gazete girdi fiyatlarındaki artışlar, reklam ve ilan gelirleri yönünden çeşitli sermaye gruplarının desteğini alma zorunluluğu gibi unsurlar finansal yönetimin önemini günümüz basın işletmelerinde her boyutuyla ön plana çıkarmaktadır. Globalleşen ve gelişen dünya ekonomisinin yarattığı finans gerçeği, basın işletmelerini de derinden etkilemektedir. Bu çerçevede, kendi ayakları üzerinde durabilmek, sektördeki diğer işletmelerle yarışabilmek ve toplumsal görevlerini yerine getirmek isteyen basın işletmelerinde de finansal yönetim ön plana çıkmıştır. Fakat diğer yandan, sadece sayılara bakarak bir işletmenin ya da bir sektörün durumunu ortaya koymak pek mümkün değildir. Bu anlamda, analiz neticesinde elde edilen verilerin, çeşitli kıstaslar baz alınarak değerlendirilmesi ve yorumlanması gerekmektedir.

Basın işletmeleri, içinde bulundukları toplumun ekonomik ve siyasi salvolarından yoğun biçimde etkilenen, hizmet verdikleri toplumu şekillendirirken yine aynı toplumun dış etkileri vasıtasıyla şekillenen, rekabetçi piyasa koşullarında okuma-yazma oranı nispeten düşük bir kitleye gazete satmaya çalışan, küreselleşmenin şart koştuğu tüm koşullara ayak uydurmaya çalışan bir sektör olarak faaliyet göstermektedir. Hükümetlerin icraatları konusunda hem eleştirel tavırlarını ortaya koymak hem de varlıklarını sürdürebilmek adına kimi zaman birer finans kaynağı olabilen hükümetlerle ters düşmemek zorundadırlar. Yine aynı şekilde basın işletmelerinin, içinde bulundukları ülkenin ekonomik koşullarından direkt etkilenen bir yapıları vardır. Kullandıkları pahalı teknoloji ve ithal kağıt sıkıntısı, ülkenin içinde bulunduğu enflasyonist ortam, genelde döviz üzerinden işlem yapan ve yüksek maliyetlerle çalışan basın işletmelerini zor durumda bırakmaktadır. Faaliyet gösterdikleri toplumun okur-yazar oranının düşüklüğü sebebiyle satışlardan kar etme konusunda güçlüklerle karşılaşan basın işletmeleri, artık yeni yeni şekillenmeye başlayan ve tüm dünyada hızla yayılan küreselleşme akımının da etkisi altında kalmaktadırlar. Bu anlamda, dünyada yayılan bu yeni trend neticesinde, “yerel medya” yapısından sıyrılıp, “küresel medya” statüsüne geçebilmek hem maliyetlerde hem de diğer yan giderlerde bir artışı gerektirmektedir. Dünya’daki küreselleşmeyle beraber büyüyen, evlilikler vasıtasıyla genişleyen medya endüstrisi artık sadece ülkenin diğer ucundaki olaylarla ilgilenmemekte, dünyanın diğer ucundaki olaylara anında yetişebilmektedir.

Basın işletmelerinde, muhasebe sonuçlarının yorumlanmasına kaynak teşkil edecek mali analiz tekniklerinin konu edildiği bu çalışmanın birinci bölümünde; basın işletmelerinin tanımı, çeşitleri, özellikleri, işletme fonksiyonları konuları üzerinde durulmuş, basın işletmelerinin finansal fonksiyonları ile Dünya’da ve Türkiye’de basın işletmelerinin tarihsel gelişimi ele alınmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde; işletme yönetiminde mali tabloların önemi üzerinde durulmuş, temel mali tablolar olan bilanço ve gelir tablosu ayrıntılı olarak ele alınmış, mali tabloların analiz teknikleri ve özellikle rasyolar yöntemi incelenmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölüm Türkiye’deki bir basın işletmesinin muhasebe sonuçlarından yararlanılarak hazırlanan uygulama bölümüdür. Bu bölümde, Türkiye’deki bir basın işletmesinin finansal tablolarından elde dilen veriler, karşılaştırmalı analiz, yüzde analizi, trend analizi ve özellikle de rasyolar yöntemi kullanılarak incelenmiş ve elde edilen analiz sonuçları yorumlanmaya çalışılmıştır.