Türkiye'de üniversite öğrencilerine yönelik finansal okuryazarlık ölçeği
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gazetecilik Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Doç. Dr. Levent Eldeniz
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu çalışmanın amacı Türkiye'de üniversite öğrencilerine yönelik güncel, geçerli ve güvenilir bir finansal okuryazarlık ölçeği geliştirmek, üniversite öğrencilerinin finansal okuryazarlık düzeylerini belirlemek ve finansal okuryazarlık düzeyleriyle çeşitli değişken grupları arasındaki farklılıkları analiz etmektir. Finansal okuryazarlığın önem kazanmasıyla birlikte alanyazındaki mevcut ölçüm araçlarının güncelliğini yitirmesi, hedef kitleye, kültüre ya da ülkeye özgü maddeleri yeterince barındırmaması, hangi tanımdan hareketle ortaya çıktığının belli olmaması, finansal okuryazarlığın önemli bileşenlerinden finansal bilgi-beceri, tutum ve davranışı aynı anda kapsamaması, finansal bilgi ölçülürken öz değerlendirme biçiminin kullanılması ve yöntemsel olarak faktör analizinin az tercih edilmesi gibi nedenler çalışmanın sorunsalını oluşturmaktadır. Araştırmanın evreni Türkiye'de öğrenim gören tüm üniversite öğrencileri iken ana çalışmanın örneklemini Türkiye'nin tüm bölgelerindeki 51 ayrı ilde bulunan 78 farklı üniversiteden 617 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada basit tesadüfi örnekleme yöntemi kullanılmış veri toplama aracı olarak ise çevrim içi anket tercih edilmiştir. Ölçek geliştirme sürecinde betimleyici analizler, madde analizleri, keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizi, farklılık analizlerinde ise bağımsız örneklem t testi ve tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda güncel, güvenilir ve geçerli bir finansal okuryazarlık ölçüm aracı geliştirilmiş ve araştırmaya katılanların finansal okuryazarlık puan ortalaması %69 olarak hesaplanmıştır. Çalışma sonucunda kadınlar, kişisel finans dersi almak istemeyenler, daha önce finans dersi almamış olanlar, çalışmayanlar, yurtta kalanlar, finans haberlerini takip etmeyenler, birinci sınıfta olanlar, aylık hane geliri ya da kişisel geliri en düşük grupta olanlar ve 18-23 yaş aralığındakiler finansal okuryazarlık açısından dezavantajlı gruplar olarak gözlenmiştir. Finansal okuryazarlığı artırmaya yönelik çalışmaların erken yaşlardan itibaren öğrencilere sunulmasının toplumsal finansal okuryazarlık düzeyinin yükselmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.