Akademik Veri Yönetim Sistemi
Koç Giannopoulos A. (Yürütücü)
Sosyal Destek Programı (SODES) Projeleri, 2015 - 2016
ÖZET
Evliya Çelebi’nin Seyâhatnâmesi dönemiyle ilgili tarih, coğrafya, iktisat, mimarî ve musiki gibi daha pek çok alanda zengin bir malzeme sunan kıymetli bir eserdir. Bunun yanında gezilen ve görülen yerlerde yaşayan halkların kültürleri, sosyal yaşam tarzları, dilleri, lehçeleri ve ağızları hakkında bilgiler veren önemli bir kaynaktır. Eser, 17. yüzyıl Anadolu Türkçesinin diliyle yazılmış olup, Evliya Çelebi’nin kendine özgü anlatım tekniği ve üslûbunu da yansıtmaktadır.
Evliya
Çelebi, seyahat ettiği yerlerde diller, lehçeler ve ağızlarla da ilgilenmiş ve
her gittiği yerde kayıtlar yapmıştır. Bu kayıtları ve örneklerini Seyâhatnâme’ye eklemiştir. Seyâhatnâme’de Türk lehçeleri (Türkmen
Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi, Nogay Türkçesi, Kırım-Tatar Türkçesi vb.)’nin
yanında Anadolu Ağızları (Bolu, Diyarbakır, Bitlis, Maraş Ağızları vb.)’na da
belli ölçüde değinilmiş ve halk arasından derlenen söz varlığı örnekleriyle
kaydedilmiştir. Evliya Çelebi eserinde Türkçe dışında otuz kadar dil (Arapça,
Gürcüce, Yunanca, Arnavutça, Rumence, İtalyanca vb.)’den belirli bir yöntemle
örnekler sıralamıştır. Bu örneklerin sıralamasında her türlü dil katmanından (deyimler,
atasözleri, taklitler, şiirler ve müstehcen ifadeler gibi) kullanım örneklerine
rastlamak mümkündür.
Seyâhatnâme’de Balkanlardaki diller ile ilgili
yer alan bilgiler, diğer dillerde olduğu gibi belirli çerçeve içinde
verilmiştir. Öncelikle kavim adlarının etimolojisi üzerinde durulmuş,
sonrasında ise dilin kaynağı, temel kelime tablosu ve cümlelerin bir listesi
verilmiştir. Bu çalışmada, Evliya Çelebi’nin Seyâhatnâme’de kaydettiği Balkanlardaki diller, bu diller ile
ilgili verdiği bilgiler, bu bilgileri verirken kullandığı yöntem ve örnekler
üzerinde durulacaktır.
Anahtar kelimeler: Evliya Çelebi, Seyâhatnâme, Balkanlar, diller.