Akademik Veri Yönetim Sistemi
Kızılyaprak H. N. (Yürütücü), Çetiner İ., Babacan O., Ersoy M., Temel R.
TÜBİTAK Projesi, 3501 - Ulusal Genç Araştırmacı Kariyer Geliştirme Programı, 2025 - 2027
Bu araştırma projesi önerisi, mimarların ve mimarlık öğrencilerinin yapı elemanı detay tasarımı süreçlerini desteklemek için, kural tabanlı ve makine öğrenmesi destekli bir tasarım destek aracı geliştirmeyi, uygulamayı ve değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Geliştirilecek olan bu akıllı sistem, mimari detayları oluşturan bileşenlere ve katmanlaşma özelliklerine ilişkin uzman bilgilerini ve tasarım kurallarını dijital ortama aktararak, kullanıcıların bağlamsal kriterlere göre alternatif detay çözümlerine ulaşabilmesini sağlayacaktır. Proje önerisi, yürütücünün yüksek lisans ve doktora tezlerinde araştırdığı ve geliştirdiği sistematik detay geliştirme yaklaşımlarına ve bu sonrasındaki mesleki ve akademik deneyimlere dayanmaktadır. Bu doğrultuda, doktora süreci boyunca edinilen bilgi birikiminin yapay zekâ tabanlı tasarım yöntemleriyle bütünleştirilmesiyle, literatürde sınırlı biçimde ele alınan bu alana özgün bir katkı sunulması amaçlanmaktadır. Özellikle, yapı elemanı detay tasarımına yönelik kural tabanlı sistemler ile makine öğrenmesinin birlikte kullanıldığı uygulamaların literatürde son derece sınırlı olması, bu projenin özgünlük değerini artırmaktadır.
Araştırmanın temel soruları, “Kural tabanlı ve makine öğrenme destekli etkin bir sistem geliştirilerek kullanıcılara bağlamsal olarak anlamlı, çeşitli ve geçerli detay alternatifleri sunabilmek mümkün müdür?” ve “Bu sistem mimarlıkta yapı elemanı detay tasarımı sürecine işlevsel ve kullanılabilir bir katkı sağlayabilir mi?” biçiminde formüle edilmiştir. Bu soruya yanıt aramak üzere proje beş temel hedef gerçekleştirilecektir:
● Yapı elemanı detay bileşenlerinin kombinasyonlarını üreten bir kural tabanlı algoritmanın geliştirilmesi,
● Oluşan alternatiflerin bağlamsal geçerliliğini değerlendirecek makine öğrenmesi modellerinin uygulanması,
● Sistemin web tabanlı bir arayüzle kullanıcıya sunulması,
● Kullanıcı deneyimi üzerinden sistemin kullanılabilirliğinin test edilmesi,
● Uygulama sonuçlarına ve geri bildirimlere göre sistemin kullanılabilirliğinin değerlendirilmesi.
Araştırma tasarımı, tasarım ve geliştirme araştırması ile deneysel yöntemlerin bütünleşik biçimde kullanıldığı karma bir modeldir. Veri toplama süreci; literatür taraması, vaka analizi, uzman görüşmeleri, kullanıcı testleri, anketler, gözlem ve performans ölçümlerini içermektedir. Kural tabanlı sistem ile geliştirilecek kombinasyon sistemi, makine öğrenmesi algoritmaları ile (Karar Ağaçları, Rastgele Orman vb.) desteklenecektir. Projenin çıktısı olan DETAILwise platformu, mimari tasarımın detay geliştirme aşamasında bilgi temelli karar süreçlerini destekleyen, açıklanabilir, etkileşimli ve bağlama duyarlı bir dijital araç olacaktır. Bu yönüyle proje hem akademik literatüre hem de mimari tasarım pratiklerine mimarlık eğitimine katkı sunarak, bilgi teknolojilerinin mimarlık alanındaki kullanımını yaygınlaştıracağı düşünülmektedir.