Crocus chrysanthus Herb. kompleksinin sistematiği ve rizosfer biyomu üzerine derinlemesine bir çalışma
Tuna M., Çiftçi A., Şık L., Erol O.(Yürütücü), Tulum I.
TÜBİTAK Projesi, 1001 - Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı, 2023 - 2026
- Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
- Destek Programı: 1001 - Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı
- Başlama Tarihi: Mart 2023
- Bitiş Tarihi: Kasım 2026
Proje Özeti
Crocus chrysanthus Herb. kompleksi içlerinde süs bitkileri de bulunan, Balkanlar ve Türkiye’de yayılış gösteren 13 taksonu kapsayan sistematik açıdan tartışmalı bir gruptur. Bu kompleks, oldukça fazla varyasyon gösteren ve küçük farklara dayanarak ayrılmış çok sayıda tür içerir. Tür ayrımı ya klasik morfolojik verilerle ya da sitolojik farklılıklar dikkate alınarak yapılmıştır. Özellikle anter rengi, tepal şekli, stigmanın anterlere göre konumu gibi bilgilere dayalı gerçekleşen tür ayrımları ve söz konusu karakterlerin aynı popülasyon içinde bile varyasyon göstermesi gibi sebepler taksonomik açıdan önemli sorunlar oluşturmaktadır. Bugüne kadar gerçekleştirilen çalışmalar ve yayınlanan yeni türler Crocus chrysanthus türünün tip lokalitesi ile kıyaslanarak yapılmamış, genellikle bir ya da en fazla iki disipline dayalı çalışmalardır. Sitolojik verilere dayanan ayrımlardaki sorun ise disploidi mekanizmalarının çiğdem taksonlarında çok sık görülmesi ve dispolidinin türleşme konusundaki etkinliğinin tartışmalı olmasından ileri gelmektedir.
Bu proje önerisi kapsamında, komplekse dahil bitkilerin örnekleri Türkiye’de yayılış gösterdikleri alanlarda yapılacak arazi çalışmaları ile toplanacak, yayılışı ülkemiz sınırlarının dışında kalan popülasyonlar için herbaryum örnekleri incelenecek ve yurt dışından projeye destek veren araştırmacılardan veri desteği ile “chrysanthus kompleksi” bütüncül bir biçimde ele alınacaktır. Örneklerin, taksonomik karakter olarak değer taşıyan tüm morfolojik ve anatomik özellikleri istatistiksel yöntemler kullanılarak analiz edilecektir. İstatistiksel analizler (PCoA ve Cluster Analizi) PAST programının son sürümü kullanılarak ve Geneious Prime programı ile gerçekleştirilecektir. Karyotip karakterizasyonu (ezme preparatlarla) ve genom büyüklükleri (flov sitometri yöntemi) belirlenecek ve bu yolla disploidinin varlığı açıklanmaya çalışılacaktır. Sanger dizileme yöntemi ile populasyonların filogenetik ilişkileri ortaya koyulacaktır. Moleküler analizler Bayesian Inference metodu ile Maximum Likelihood metodu kullanılarak gerçekleştirilecektir. Ayrıca bu çalışma ile çiğdem türleri ile ilgili olarak dünyada ilk kez olmak üzere C. chrysanthus tür kompleksindeki popülasyonların rizosfer mikrobiyomu tespit edilecektir. Çiğdem türlerinin hangi mikroorganizmalarla ilişkide olduğu ve popülasyonlar arasında farklılık olup olmadığı konularına açıklık getirilmeye çalışılacaktır.
Elde edilecek bulgularla Crocus chrysanthus tür kompleksine dahil türlerin arasındaki taksonomik kargaşanın giderilmesi sağlanacaktır. Ortaya çıkan sonuçlar uluslararası düzeyde makale ve bildirilerle bilim dünyası ile paylaşılarak önemli katma değer oluşturulacaktır.