Viyana Mikhitarist Manastırı Kütüphanesinde Ermeni Harfli Türkçe Tiyatrolar: Metin Neşri, Dil İncelemesi ve Türk Tiyatro Tarihindeki Yerinin Tespiti

Atalan S. (Yürütücü), Çelik Bay N., Cingöz M., Abir F., Abir N.

Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2026 - 2027

Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
Destek Programı: BAP Araştırma Projesi
Başlama Tarihi: Haziran 2026
Bitiş Tarihi: Eylül 2027

Proje Özeti

Osmanlı çokkültürlü yazı geleneği içinde Ermeni harfli Türkçe metinler, 14. yüzyıldan itibaren yazma, 18. yüzyıldan itibaren matbu eserler aracılığıyla önemli bir külliyat oluşturmuştur. Bu metinler özellikle Lehistan-Litvanya, Safevî ve Osmanlı sahalarında farklı tarihsel bağlamlarda üretilmiş; dil, kimlik ve kültürel etkileşimin özgün örneklerini sunmuştur. 18. ve 19. yüzyıllarda Venedik ve Viyana merkezli Mikhitarist matbaaları ise çok dilli yayın faaliyetleri ve tiyatro çalışmalarıyla modern Osmanlı tiyatrosunun oluşum sürecinde belirleyici rol oynamıştır. Ancak Ermeni harfli Türkçe tiyatro metinleri üzerine yapılan çalışmalar son derece sınırlıdır ve bazı metinler literatürde hiç değerlendirilmemiştir.

Bu proje, Viyana Mikhitarist Manastırı matbaasında 1812 yılında basılmış Halî Ada, İbrahim’in Kurbanı, Hikâyet-i Temistokle ve Bedulia adlı Ermeni harfli Türkçe tiyatro metinlerinin ilk kez Latin harflerine aktarımını, dil özelliklerinin incelenmesini ve Türk edebiyatı ile modern Türk tiyatrosunun gelişimindeki yerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Proje, metin neşri, filolojik çözümleme ve karşılaştırmalı edebiyat yöntemiyle yürütülecektir. İlk aşamada arşiv ve nüsha tespiti, ikinci aşamada transkripsiyon ve dil incelemesi, üçüncü aşamada tarihsel ve edebî bağlamlandırma gerçekleştirilecektir. Çalışma sonucunda, Osmanlı tiyatro tarihindeki “ara alan”a ait bu metinlerin bilim dünyasına kazandırılması ve çok dilli kültürel etkileşimin somut verilerle değerlendirilmesi hedeflenmektedir.