Crocus chrysanthus Herb. tür kompleksi üzerine sitogenetik çalışmalar

Diğer Resmi Kurumlarca Desteklenen Proje, 2024 - 2025

Proje Türü: Diğer Resmi Kurumlarca Desteklenen Proje
Başlama Tarihi: Ocak 2024
Bitiş Tarihi: Ağustos 2025

Proje Özeti

Crocus L. cinsi (Iridaceae) dünyada geniş bir yayılışa sahip geofit bir taksondur. Her ne kadar dünyada geniş dağılımı olsa da cinse ait taksonların çoğu Türkiye ve Balkanlar’da yayılış gösterir. Crocus chrysanthus Herb. tür kompleksi ağırlıklı olarak Türkiye’nin batısı ve güneyinde yetişen, kültivarları bahçelerde süs bitkisi olarak da kullanılan bir taksondur. Türkiye’de yayılış gösteren C. chrysanthus populasyonları, farklı zamanlarda ayrı türler olarak yayınlanmışsa da bu ayrım yetersiz örnekler ve benzeri sebeplerle şüpheli kabul edilmiş ve sinonim olarak kalmıştır. Geniş dağılımı olan bu taksonun gerçek sınırlarının belirlenmesi gerekmektedir. Bununla birlikte tür kompleksi ile gerçekleştirilmiş güncel sitogenetik çalışmalar bulunmuyor olması bu sınırların belirlenmesini oldukça zorlaştırmaktadır.

Kromozom sayısı ve morfolojisi, birbirine yakın taksonların ayırt edilmesinde kullanışlı, güvenilir karakterler olarak kabul edilir. Crocus chrysanthus popülasyonlarında şimdiye kadar yapılmış olan çalışmalarda 2n= 8-22 arasında farklılık gösteren kromozom sayıları tespit edilmiştir. İçerisinde muhtemelen birden fazla yakın akraba türü barındıran bu grup, sitogenetik açıdan çalışılmaya uzun zamandır ihtiyaç duymaktadır. Bunun yanında Crocus taksonlarının kromozom sayılarının Türkiye’nin doğusuna gidildikçe arttığı bildirilmiş olduğu halde, bu durum yeterince incelenmeden kalmıştır.

Bu tez çalışması ile C. chrysanthus kompleksinin Türkiye’deki farklı popülasyonları üzerinde kapsamlı sitogenetik çalışmalar yapılması amaçlanmıştır. Bu amaçla ulaşılabilen tüm popülasyonlarda (i) kromozom sayıları ve (ii) morfolojileri belirlenecek, (iii) genom büyüklükleri tespit edilecek, (iv) popülasyon içi ve populasyonlar arası sitogenetik farklılıklar belirlenecek, (v) popülasyonların ploidi seviyeleri belirlenecek ve (vi) sitogenetik özelliklerin coğrafi açıdan anlamlı olup olmadığı irdelenecektir. Çalışma, kromozom sayıları ve morfolojilerinin belirlenmesinde güvenilir bir yöntem olan Floresan In Situ Hibridizasyon yöntemi ile belirlenecektir. Bunun için 45s, 5s ve telomer bölgeleri floresan boyalarla işaretlenecektir. Genom büyüklükleri ise flow sitometri yöntemi ile belirlenecektir.